Review

Hoe de CU aan de macht kwam

Ruim drie maanden mocht Sytze Faber van dichtbij de metamorfose van de ChristenUnie meemaken: van oppositiepartij naar regeringspartner. De ex-ARP’er beschrijft het proces met warmte, bewondering en heimwee.

’Gereformeerden in Den Haag’ luidt de ondertitel van het boek ’De wet van de koestal’ van oud CDA-politicus Sytze Faber. Het beschrijft inderdaad naast de weg van de ChristenUnie naar regeringsdeelname, ook ruim honderd jaar geformeerde Haagse politiek.

De gereformeerde Sytze Faber (70) was tussen 1977 en 1985 lid van de Tweede Kamer, eerst voor de Anti-Revolutionaire Partij, vanaf 1980 voor het CDA waarin de ARP samen met KVP en CHU opging. Faber hoorde tot de linkervleugel. De nieuwe partij bleek electoraal een succesformule, maar er waren mensen die vonden dat het progressieve, sterk moreel geladen geluid van de ARP er te weinig in doorklonk. Faber was één van hen en in zijn boek presenteert hij de ChristenUnie van André Rouvoet als de nieuwe representant van dat gedachtengoed.

Nu heeft die progressieve ARP maar even bestaan, beseft Faber. Tot aan de jaren zestig van de vorige eeuw zat de door Abraham Kuyper opgerichte partij in de conservatieve hoek. En ook in het CDA ziet hij weer conservatieve trekjes.

Ter illustratie wijst Faber op het beleid van de geformeerde premier Colijn in de jaren dertig van de vorige eeuw, waarvan hij sporen ziet in het beleid van de eerste kabinetten van diens politieke nazaat Balkenende.

Faber schuwt daarbij forse kwalificaties niet. „De kilheid waarmee zijn (Colijn, rvh) kabinetten de uit Duitsland gevluchte joden weerden, kan wedijveren met het hardvochtige vreemdelingenbeleid van de eerste drie kabinetten van de eveneens gereformeerde Balkenende”, schrijft hij.

Voor het onlangs aangetreden vierde kabinet-Balkenende (het eerste waarin een premier van gereformeerde huize samenwerkt met de sociaal-democraten van de PvdA) heeft Faber zijn hoop echter gevestigd op de juniorcoalitiepartner daarin: de ChristenUnie. Deze partij heeft de afgelopen jaren vanuit de oppositie een sterk moreel appèl gedaan op de kabinetten-Balkenende als het ging om sociaal beleid, milieupolitiek en vreemdelingenbeleid.

Faber voorvoelde dat de ChristenUnie wel eens een sleutelrol zou kunnen gaan spelen bij de kabinetsformatie. Al voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 22 november vroeg en kreeg hij toestemming om van nabij de opmars van de partij te beschrijven. Hij mag erbij zitten als de fractie vergadert en het formatieteam bijeenkomt. Op 17 oktober woont hij voor het eerst een vergadering bij van de dan nog drie leden tellende fractie. Op 27 februari schuift hij voor het laatst aan.

De fractie is dan twee keer zo groot. Ze bereidt zich onder de nieuwe fractievoorzitter Arie Slob voor op het Kamerdebat met het kabinet over de regeringsverklaring. André Rouvoet en Tineke Huizinga zijn doorgeschoven naar het kabinet als minister/vice-premier, respectievelijk staatssecretaris. Eerste-Kamerlid Eimert van Middelkoop is de derde ChristenUnie-vertegenwoordiger in de nieuwe regeerploeg.

Voor het eerst in haar bestaan doet de partij mee aan de regering. Faber beschrijft de mars naar de macht van het clubje gereformeerden met vlotte pen, en met warmte en bewondering. Warmte, omdat de ChristenUnie voor hem het gedachtegoed vertegenwoordigt dat hij zelf graag uitdroeg tijdens zijn actieve politieke carrière. Bewondering vanwege de nuchtere, pragmatische manier waarop de ChristenUnie in zijn ogen omgaat met de rolwisseling van kleine oppositiefractie naar partij met een sleutelrol bij de totstandkoming van een kabinet.

Overigens gaat dat niet altijd even soepel. Zo wist de ChristenUnie bijvoorbeeld niet zo goed raad met een demonstratieve gebedsbijeenkomst van Bert Dorenbos en zijn organisatie Schreeuw om Leven in het Friese Beetsterzwaag, waar de basis werd gelegd voor het regeerakkoord.

Fabers boek is niet zo baanbrekend als Ed. van Thijns in 1978 verschenen ’Dagboek van een onderhandelaar’, over de langste, mislukte formatiepoging uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Maar zijn boek biedt naast een schets van de geschiedenis van geformeerden in de Haagse politiek een lezenswaardige inkijk in wat het met het met een kleine oppositiepartij doet, als die wordt geroepen tot regeringverantwoordelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden