Hoe de coalitie de schade in de Eerste Kamer alsnog kan beperken door slim te onderhandelen

De Eerste Kamer. Beeld ANP

Een CDA-Statenlid uit Zeeland kan het kabinet helpen. Dat geldt ook voor een D66’er uit Overijssel. De Eerste Kamerverkiezing van maandag zorgt voor spanning op het Binnenhof.

Over één voorspelling bestaat op het Binnenhof geen discussie: de coalitie verliest komende maandag haar meerderheid in de Eerste Kamer. Maar VVD, CDA, D66 en ChristenUnie kunnen de schade beperken, mits ze slim onderhandelen.

Het kabinet-Rutte III begon het avontuur in oktober 2017 met een nipte meerderheid in beide kamers van het parlement. De Provinciale Statenverkiezingen, twee maanden geleden, bezorgde de coalitie een klap. Vooral CDA en D66 leden een forse nederlaag. Het is onmogelijk dat de vier coalitiepartijen, als de Statenleden straks gestemd hebben voor de Eerste Kamer, samen nog 38 senatoren hebben.

De vraag is nu: hoe groot precies wordt de schade voor het kabinet? De coalitiepartijen zijn de komende twee jaar afhankelijk van de oppositie om wetgeving door de Eerste Kamer te krijgen. Er is het kabinet veel aan gelegen dat er straks met wisselende meerderheden gewerkt kan worden. Dus niet alleen met GroenLinks of Forum voor Democratie, maar ook met de PvdA.

Om dat voor elkaar te krijgen is ingewikkeld rekenwerk nodig. De Eerste Kamerverkiezing is een oefening in hogere wiskunde. Er zijn dit jaar 8 restzetels te verdelen, waar achter de schermen al wekenlang om wordt gestreden. De ChristenUnie krijgt in ieder geval drie zetels, maar hoopt op een vierde. Een woordvoerder van de partij wil alleen zeggen dat ze ervan uitgaan dat dit ook lukt. Hoe, daarover blijft het stil.

Niet overal invloed op

Hylke ten Cate, verbonden aan 50Plus en expert op het gebied van Eerste Kamerverkiezingen, heeft wel een idee. Hij legt uit dat het CDA genoeg Statenleden heeft om meer dan negen zetels in de Eerste Kamer te krijgen. Dat biedt mogelijkheden voor de coalitie. Belangrijk om te weten is dat niet alle 570 Statenleden evenveel invloed hebben op de verkiezingsuitslag. Hoe groter de provincie, hoe meer een stem van een Statenlid waard is. Ten Cate: “Als een CDA’er in Zeeland maandag op de ChristenUnie stemt, is het geregeld.”

In dat geval komt de coalitie naar verwachting op 31 zetels (VVD 12, CDA, 9, D66 6, CU 4). Het gevaar is dat de PvdA blijft steken op 6, waardoor de steun van die oppositiepartij niet voldoende is voor een meerderheid. Volgens Ten Cate valt dat op te lossen voor de coalitie. “Als een CDA’er uit Zuid-Holland en een D66’er uit Overijssel op de VVD stemmen, krijgt die partij 13 Senaatszetels.” Dat betekent 32 voor de coalitie. “En dan is 6 zetels voor de PvdA niet zo erg meer”, zegt hij.

Deze rekensommen gaan momenteel over tafel bij de coalitie. Het ingewikkelde is dat bepaalde factoren een rol spelen waar de regeringspartijen geen invloed op hebben. De vraag is bijvoorbeeld op wie de Denk-Statenleden stemmen. Samen komen zij net tekort voor een eigen zetel in de Eerste Kamer. Er zijn diverse provinciale fracties, zoals de Partij voor het Noorden, die stemmen hebben te vergeven. Ten Cate wijst nog op Robert Baljeu, Statenlid in Noord-Holland die vorige week uit de fractie van Forum is gezet. “En in Drenthe is Frank Duut uit 50Plus gestapt.” Op wie zij stemmen, is onbekend. Of zij de restzetels van de coalitie in gevaar kunnen brengen, zal pas maandag blijken. Het maakt de Eerste Kamerverkiezing tot een soort tombola.

Lees ook: 

Rechts wint deze verkiezingen, maar links krijgt meer invloed

De Statenverkiezingen van woensdag waren een bevestiging van een patroon dat zich al vaker na de stembusgang voordeed. Forum voor Democratie is de nieuwe Lijst Pim Fortuyn of de Partij voor de Vrijheid in de eerste jaren.

Zoveel verandert er nog niet, relativeert Rutte III

Behoedzaam reageert de coalitie op de verkiezingswinst van Forum voor Democratie. Even afwachten, is het devies. Forum zelf houdt de kaarten ook nog op de borst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden