TerugblikAnderhalve meter

Hoe de anderhalvemeterregel waarschijnlijk stilletjes verdwijnt

Toenmalig minister Bruno Bruins kwam op 15 maart tijdens een persconferentie met een advies: "Hou, waar mogelijk, gepaste afstand. U kunt als richtlijn ongeveer 1,5 meter hanteren."Beeld ANP

Aan veel coronaverboden van het kabinet komt op 1 juli een eind. Was het terecht dat vrijblijvende adviezen in maart plaatsmaakten voor harde verboden, waaronder de anderhalvemeterregel?

We mogen weer meer! Die collectieve zucht van verlichting ging deze week door Nederland. ‘Mogen’, want het coronabeleid was de afgelopen tijd deels gebaseerd op verboden, afgekondigd door het kabinet. Hoewel het gevaar van Covid-19 nog niet is geweken, vindt het kabinet het verantwoord veel maatregelen vanaf aanstaande woensdag te versoepelen. Maar dat geldt niet voor de plicht om anderhalve  meter afstand te houden.

Waar de coronacrisis begon met adviezen (handen wassen, geen handen schudden, kwetsbare ouderen niet bezoeken), werd de principiële stap naar verboden in maart al snel gezet. Het eerste verbod was dat op evenementen met meer dan honderd personen op 12 maart. Op 15 maart volgde de gedwongen sluiting van horeca en onderwijs.

Toenmalig minister Bruno Bruins  van medische zorg gaf die dag voor het eerst ook dit advies: “We vragen alle Nederlanders bovendien om, waar mogelijk, gepaste afstand van elkaar te bewaren.” En, opperde hij voorzichtig: “U kunt als richtlijn ongeveer anderhalve meter afstand hanteren.” Dat vrijblijvende advies werd een harde regel op 26 maart, door de 25 veiligheidsregio’s op verzoek van Bruins vastgelegd in noodverordeningen.

Botsen met de Grondwet

Die stap was begrijpelijk, vindt Marco Zannoni, directeur van het COT, instituut voor veiligheids- en crisismanagement. “Ga eens terug naar de situatie. Wat waren toen de beelden? Eerst die uit Italië, later van onze eigen ic’s. Er was een onbekend virus, het kwam eraan. We wisten niet welk ingrijpen effectief was. Ik zie de maatregelen van toen als een grote pauzeknop, het bevriezen van de ontwikkeling.”

Juridisch deugden veel van de verboden niet, zegt Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het verbod op samenkomsten, ook in eigen huis, druist volgens hem in tegen de Grondwet. Dat kan alleen via een wet die door het parlement wordt aangenomen, stelt Brouwer. Maar zo’n ‘coronawet’ is er nog niet. Daar werkt het kabinet nog aan.

Onder andere het recht op vergadering en de godsdienstvrijheid werden volgens Brouwer aangetast. Hij noemt het bezoekverbod in verpleeghuizen een ‘enorme inbreuk’ op het grondrecht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Dat geldt ook voor de keren dat agenten of boa’s woonhuizen binnengingen om bijeenkomsten te beëindigen. De noodverordeningen waarin dit werd geregeld, blijven voor de rechter niet overeind, denkt Brouwer.

Het is niet toevallig dat het kabinet nu veel maatregelen laat vallen, maar wél vasthoudt aan anderhalve meter afstand, denkt Brouwer. Die regel botst namelijk niet met de grondwet.

Niet meer uit te leggen

Crisisexpert Arjen Boin, hoogleraar politieke instituties en governance en aan de Universiteit Leiden, begrijpt wel dat de overheid op het hoogtepunt van de crisis naar verboden greep. “Mensen hadden op dat moment anders niet goed geweten wat ze moesten doen”, denkt hij. Maar nu zijn ze volgens hem niet langer nodig. “We zijn toch volwassenen? Overheid, leg ons uit wat de risico’s zijn, dan kunnen we een eigen inschatting maken”, stelt hij.

Boin vindt dat de anderhalvemeterregel van tafel moet. Ook omdat die volgens hem  door alle uitzonderingen niet meer uit te leggen is. “Waarom kunnen we wel met z’n allen in een vliegtuig zitten, maar niet met z'n drieën aan een tafel op het terras? Ik kan er bijna boos om worden. Niemand begrijpt het nog.”

Maar als het kabinet van dit gebod nu een advies maakt, valt het goede gedrag van de bevolking volledig weg, vreest Zannoni. Sluipenderwijs minder handhaven is een betere strategie, en dat is volgens hem precies wat er gebeurt. In het begin haalden verschillende voorbeelden van overijverige handhaving de media. Maar in totaal zijn tot 10 mei maar 18.000 boetes uitgeschreven. Daarmee is Nederland coulanter dan veel andere Europese landen. Spanje schreef een tijdje 15.000 coronaboetes per dag uit. 

De laatste weken lijkt de handhaving in Nederland steeds minder strikt. “Zo groeien we toe naar de situatie dat de anderhalve meter de facto een advies wordt”, zegt Zannoni. “Alleen bij hoogrisicosituaties wordt dan nog ingegrepen.”

Lees ook:

Waarom houdt het kabinet tóch vast aan die anderhalve meter?

Het kabinet kondigde veel versoepelingen aan, maar ‘de regel van anderhalve meter’ blijft bijna overal van kracht. Is dat nog nodig? Nee, zeggen sommige experts.

Het kabinet durft weer te ontspannen

Het kabinet gaat met een gerust hart op vakantie. Het eigen crisisteam wordt ontmanteld. Maar de anderhalve meter blijft heilig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden