Hoe Corbyns Labour opeens weer meedoet

Jeremy Corbyn gisteren in Glasgow. De Schotten zouden een belangrijke rol kunnen gaan spelen bij de vorming van een regering. Beeld REUTERS

De uitslag zou de macht van Theresa May moeten bevestigen, maar de stembusgang van vandaag wordt nog spannend voor haar Conservatieven. Labour-leider Jeremy Corbyn maakte een opmerkelijke opmars. 

In 1996 maakte toenmalig Labour-leider Tony Blair er nog een grap over. "Nee hoor", zei hij tegen partijgenoten, "je hoeft je echt geen zorgen te maken dat Jeremy Corbyn ooit de macht overneemt binnen de partij." Hij kreeg de lachers op zijn hand. Blair stond met zijn centrumlinkse koers aan de vooravond van dertien jaar regeren. Dat was de enige koers waarmee Labour verkiezingen kon winnen, dacht de toenmalige premier. Maar 21 jaar later is Corbyn (68) ineens het gezicht van de Britse sociaaldemocraten en heeft hij, tegen alle verwachtingen in, zelfs nog kans om voor een stunt te zorgen bij de verkiezingen vandaag.

Of hij er überhaupt wel het nut van inzag om campagne te voeren, vroegen journalisten hem eind april, bij een van de eerste campagnebijeenkomsten in Londen. Theresa May stond een straatlengte voor in de peilingen, het gat was meer dan twintig procent en in alle lijstjes kwam zij bovendrijven als de meest betrouwbare leider, meest sterke leider en meest geschikte premier om de brexit-onderhandelingen tot een succes te brengen. Maar Corbyn schudde die kritiek van zich af door te zeggen: "Niemand had ooit gedacht dat ik twee jaar geleden leider van Labour kon worden. Bij de bookmakers kreeg je 200 pond voor elke pond die je op mij inzette. En kijk waar ik nu ben." Het leek stoere taal van een onzeker politicus, die nota bene niet eens op de steun kon rekenen van een grote meerderheid van zijn fractie.

Tekst loopt door onder afbeelding

Dinsdag was er veel volk op de been voor Corbyn in een regenachtig Birmingham. Beeld REUTERS

Nog geen jaar geleden spraken 172 Labour-parlementsleden een motie van wantrouwen tegen hem uit vanwege zijn halfhartige manier van campagne voeren in de aanloop naar het brexit-referendum. Binnen de fractie wezen ze Corbyn als medeverantwoordelijke aan voor het feit dat een meerderheid van de Britten 'Leave' stemde. Ze wilden van hem af en dwongen een nieuwe leiderschapsverkiezing af. Maar de half miljoen leden van de partij, die uiteindelijk de nieuwe leider moesten kiezen, dachten daar anders over. Wederom kreeg Corbyn een meerderheid van de leden achter zich en dus bleef hij aan het roer van de partij.

In die hoedanigheid begon hij aan deze campagne. In voortdurende strijd met zijn eigen fractie en ook met bijna alle Britse kranten. De tabloids graven dag in dag uit in zijn verleden. Ze vonden ontmoetingen met voormalige Ira-leden, ook zou Corbyn weleens het podium hebben gedeeld met een Holocaustontkenner en islamitische haatpredikers. Zelfs gisteren nog schreef de Daily Mail, de best gelezen krant van het land, op de eerste 13 pagina's over hoe Corbyn terreur goedpraat, hoe de mensen om hem heen marxistisch zijn en volkomen incompetent. Alles om maar duidelijk te maken: de man is een gevaar.

Zodoende gaf lange tijd niemand iets om de kansen van Labour. Zeker niet toen de partij bij de gemeenteraadsverkiezingen begin mei genadeloos werd afgestraft. Honderden zetels gingen verloren, zelfs in traditionele Labourgebieden. De Conservatieven wonnen dik, terwijl de oppositie het normaal gesproken bij lokale verkiezingen altijd goed doet. Dat is vaak het moment voor kiezers om hun ongenoegen over de zittende regering te uiten. De druk op Corbyn nam toe.

Ommekeer

Maar opeens begon het beeld te kantelen. Half mei kwam premier May onder vuur te liggen. Ze blunderde bij de presentatie van haar verkiezingsprogramma door een omstreden maatregel aan te kondigen. Ze wilde dat ouderen veel meer voor hun eigen zorg zouden opdraaien, zelfs door hun eigen huis 'op te eten'. Het plan viel volkomen verkeerd bij de achterban en de media vielen over haar heen. May besloot een deel van het plan te laten varen, iets wat haar imago van sterke en stabiele leider geen goed deed. De premier bleek ineens kwetsbaar.

Het leidde de aandacht af van Corbyn, die als de grote underdog op de achtergrond campagne voerde. Hij wil de spoorwegen nationaliseren en de post. Hij wil het minimumloon opkrikken naar 10 pond per uur en honderden miljarden investeren in infrastructuur. De rijke bovenlaag en de grote bedrijven moeten veel meer belasting gaan betalen om dit alles te kunnen financieren. Een verhaal dat past bij zijn linkse signatuur. Zijn boodschap was er een van hoop, niet van angst. Hij wil bouwen aan een betere samenleving, herhaalde hij op dorpspleinen, in voetbalstadions en in theaterzalen.

Verrassend genoeg trokken zijn toespraken steeds meer volk. Duizenden met name jongeren wilden hem horen spreken en scandeerden zijn naam. Het is een omgeving waarin Corbyn zich thuis voelt. Hij omringt zich het liefst met zijn volgelingen, terwijl hij ze vanaf een omgekeerd sinaasappelkistje toespreekt. In zijn hart is hij veel meer een activist dan een politicus.

Corbyn kreeg door de landelijke campagne ook veel meer zendtijd op televisie. Hij kwam in talkshows, deed mee aan tv-debatten en aan ondervragingen door een zaal vol kiezers. Hij straalde uit dat hij als grote underdog deze campagne niets te verliezen had. Hij was optimistisch, kwam goed over en maakte nauwelijks fouten. Na een vragenrondje met het publiek bij de BBC zei Corbyn tegen de presentator: "Is het nu al voorbij? Ik wil nog wel even doorgaan."

Waarderingscijfers

Hij kwam steeds meer in zijn element. Zijn persoonlijke waarderingscijfers begonnen te groeien, alsof het grote publiek zich ineens realiseerde dat Corbyn veel minder radicaal was dan hoe de tabloids hem afschilderden. En dus steeg Labour plotseling in de peilingen en verkleinde hij het gat met de Conservatieven tot gemiddeld zo'n zeven procent.

Niet dat Labour de grootste partij zal worden, dat lijkt zo goed als uitgesloten. Maar mochten ze inderdaad, zoals sommige peilingen suggereren, zetels van de Conservatieven afsnoepen en op die manier voorkomen dat Theresa May een absolute meerderheid haalt, dan zou dat al een daverende verrassing betekenen. Dan stevenen de Britten af op een 'hung parliament', waarin geen enkele partij in haar eentje kan regeren. In dat geval zou May op zoek moeten naar een coalitiepartner, die in principe niet voorhanden is. Geen enkele andere partij lijkt geneigd om met de Conservatieven te willen samenwerken. En dan moet Jeremy Corbyn proberen een regering te gaan vormen, bijvoorbeeld met gedoogsteun van de Schotse nationalisten, die het weliswaar op veel linkse terreinen met Corbyn eens zijn, maar daar ongetwijfeld wel het nodige voor terug willen zien.

Op campagne in Runcorn, in het graafschap Cheshire. Beeld REUTERS

Een waarschijnlijk scenario is dit bepaald niet. Het kan alleen als met name jonge Britse kiezers, tussen de 18 en 34 jaar, vandaag massaal gaan stemmen, in veel groteren getale dan bij vorige verkiezingen. In deze categorie scoort Labour verreweg het best, maar opiniepeilers twijfelen ernstig of jongeren zich vandaag wel ineens massaal in het stemhokje laten zien.

Daar lijkt Corbyn zelf ook niet zo van overtuigd. In de laatste dagen van de campagne duikt hij voornamelijk op in veilige Labour-kiesdistricten. Daar zijn zetels te vergeven die de partij zonder twijfel zal winnen. Zo was hij in Gateshead, waar Labour de vorige verkiezingen met 15.000 stemmen verschil won, Middlesborough (12.500 stemmen verschil) en North West Durham (10.000). Daar krijgt hij massa's op de been en dragen ze hem op handen, maar dat levert geen extra zetels op.

Miliband

Corbyn lijkt daarom vooral bezig met het veiligstellen van zijn eigen positie. Als hij immers meer stemmen haalt dan zijn voorganger Ed Miliband bij de vorige verkiezingen, ziet hij geen reden om plaats te maken. En kan hij verder bouwen aan het Labour dat hij voor ogen heeft.

Daarnaast is door de stijgende peilingen de kritiek van de meeste parlementariërs die het vertrouwen in hem hadden opgezegd, voorlopig verstomd. Mocht Corbyn het goed doen deze verkiezingen, dan zou dat zijn leiderschapspositie versterken. Maar tegelijk is het vertrouwen van zijn fractiegenoten in hem flinterdun. Want als hij alsnog zetels verliest, zal de interne strijd binnen Labour ook snel genoeg weer losbarsten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden