RecensieVandaar dit boek

Hoe Concubine Cixi uitgroeide tot China’s grote keizerin

Opvoering van nieuwjaarsceremonie van de Qing- dynastie in Peking in 2019. Beeld Reuters

Lucas Zandberg (1977) schreef een roman over het leven van de laatste keizerin van China, Cixi.

Toen ik in 2003 voor het eerst in de Verboden Stad in Peking was, las ik op de informatieborden dat alles wat in de Qing-dynastie was misgegaan, te wijten was aan keizerin Cixi. Zij is overal verantwoordelijk voor, was toen de gedachte in China en ik kon dat nauwelijks geloven. Maar zelfs in een film als ‘The Last Emperor’ wordt Cixi op een heksachtige manier neergezet wanneer ze kort voor haar dood bepaalt dat de 3-jarige Puyi haar opvolger moet worden. Niet de sterkste scène in een overigens heel goede film.

Ik heb sinds dat bezoek aan China veel over keizerin Cixi gelezen. Na haar dood had niemand er belang bij om haar rol op te hemelen. Er zijn boeken verschenen waarin haar fouten worden opgesomd, maar ook juist waarin die negatieve geschiedschrijving weer wordt ontkracht. Non-fictie-auteurs hebben veel onderzoek naar haar gedaan, maar mijn boek ‘Keizerlijk geel’ is echt een roman. Het gaat mij niet om de historische lijn, maar vooral om een interpretatie van haar moederschap. Er zit veel van mijzelf in dit boek. Sinds ik vader ben geworden, ging ik er steeds meer over nadenken hoe het voor Cixi moet zijn geweest: ze verloor haar enige zoon, de keizer, en moest om politieke redenen een neefje adopteren.

Ik heb van Cixi een geloofwaardige figuur willen maken. Inmiddels is dat zwart-witte beeld in China ook wel wat bijgesteld. Er is een tv-serie over haar gemaakt die een heel andere kant van Cixi laat zien. Jongeren kijken nu genuanceerder naar haar. Iemand die zo’n vijftig jaar aan de macht heeft kunnen blijven, een vrouw die bovendien van anonieme komaf was, kan natuurlijk niet alleen een slechte bestuurder zijn geweest. Ze heeft fouten gemaakt, maar ik laat haar die in de roman ook overpeinzen.

Groeiende afzondering

Cixi is volgens mij een interessanter figuur dan haar tijdgenoot koningin Victoria. Cixi had een foto van Victoria op haar kamer staan en zag haar misschien wel als een voorbeeld. Voor Cixi liep de relatie met de Engelsen op een teleurstelling uit toen de westerlingen China binnenvielen. Een van Cixi’s pekineesjes, die ik ook per se op het omslag van het boek wilde afbeelden, is door hen in het paleis buitgemaakt en in bezit gekomen van Victoria. Ze noemde het hondje Looty, naar het Engelse woord voor buit. Dat hondje was voor mij tekenend door de verhoudingen tussen Oost en West in die tijd, en het staat ook wel een beetje voor de menselijke kant van Cixi, die haar liefde vooral op deze dieren uitstortte.

Dat Cixi op de troon terechtkwam was bijzonderder dan erfprinses Victoria. Cixi was niet van hoge adel. Ze was slechts een van de vele concubines van de keizer, die jong stierf. In het paleis woonden talloze prinsen met wie zij zich als moeder van de troon­opvolger moest verhouden. In de loop van haar leven kwam zij steeds meer alleen te staan.

Bovendien leefde ze in een cocon. Ze had geen idee wat zich buiten de poorten van de Verboden Stad afspeelde, en sloot zich daarvoor ook af. Haar zoon was vooral geïnteresseerd in toneel en ik denk dat het voor Cixi lastig was om te zien dat haar adoptiezoon later veel vernieuwingsgezinder was dan haar eigen kind. Ze hield zijn pogingen tot modernisering tegen. Uiteindelijk gaat ze toch overstag, want op de vlucht voor een aanval van westerlingen komt ze buiten het paleis en ziet ze pas goed hoe arm de Chinezen daar zijn. Dan vallen de schellen haar alsnog van de ogen. 

Lucas Zandberg
Keizerlijk geel
De Arbeiderspers; 335 blz. € 21,99

Lees ook:

Cixi, een reus van een vrouw

Vlekkeloos was de keizerin zeker niet, maar Jung Chang (‘Wilde zwanen’) zet haar misstappen in perspectief.

Ja, wat een janboel op het roc

Lucas Zandberg neemt in zijn zesde roman het management in het mbo-onderwijs op de korrel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden