Hoe Brel was, dat bepaalt de dochter

Vijfentwintig jaar geleden overleed Jacques Brel. De Belgische chansonnier was pas 49. In Brussel opent vandaag de tentoonstelling 'Brel, het recht om te dromen', waarin Brel zijn bezoekers gedurende anderhalf uur gidst door zijn leven en de wereld die hem en zijn werk als zanger en acteur heeft beïnvloed. Dochter France Brel ziet ook een beetje haar droom uitkomen.

In de ontvangstruimte van het tentoonstellingsgebouw in hartje Brussel zit een elegante vrouw, gekleed in een rood satijnen ensemble. France Brel doet haar best om opgewekt en vriendelijk over te komen. Het zijn slopende weken geweest aan de vooravond van de opening. Al meer dan twintig jaar is zij de bezielende kracht achter de stichting die de naam draagt van haar vader. ,,Niet om Jacques in de spots te zetten, maar omdat het publiek maar bleef vragen om informatie, om herinneringen.''

France Brel drinkt van haar blikje spa rood, ze heeft een droge keel gekregen van het praten. ,,Ik wil Brel laten zien zoals hij was en zoals hij het gewild zou hebben'', zegt ze. Vandaar dat zij en haar moeder Miche de regie in handen hebben genomen. Alleen de vormgeving en techniek werden uitbesteed aan de Antwerpenaar Stan Colders en zijn team. Maar het is duidelijk wie aan de touwtjes trekt. Er gebeurt niets zonder de toestemming van France.

De titel van de expositie verwijst naar uitspraken van Jacques Brel, die betreurt dat adolescenten ophouden met dromen. Het levenswerk van France Brel lijkt met deze grote tentoonstelling en de andere evenementen in het kader van het Brel-jaar voltooid. ,,Ach, we moeten eerst maar eens zien hoe de mensen reageren. Doorgaans ben ik niet iemand die ver vooruit kijkt. Ik weet niet wat er hierna nog komt.'' Dochter France is even oud als haar vader toen hij stierf. Ze lacht uitbundig. ,,Ik ben me dat niet eens bewust, ik ben zo druk bezig met van alles. Maar inderdaad, ik word vijftig. Dat is wel bijzonder, nu u het zegt.''

Waarom de zanger 25 jaar na zijn dood nog zo populair is, blijft ook voor zijn dochter een raadsel. ,,Jacques komt uit een andere tijd, voor de oorlog, een totaal andere atmosfeer. Zangers en artiesten zorgden voor vermaak en ontspanning. Jacques heeft zeker voordeel gehad van de doorbraak van de grammofoonplaat, waardoor hij internationaal is doorgebroken. Maar het meest opmerkelijke is eigenlijk dat zijn carrière als zanger slechts vijftien jaar heeft geduurd. Wat is nou vijftien jaar in het leven van een artiest? Maar zelfs nu nog, 25 jaar na zijn dood, herinnert men hem zich als zanger. Als u mij vraagt hoe dat komt, ik zou het eerlijk gezegd niet weten.''

Jacques Brel trouwde in 1950 met Miche. Het echtpaar kreeg drie dochters, van wie de oudste, Chantal, inmiddels ook is overleden. De kinderen hadden een artiest als vader, een man met twee gezichten ogenschijnlijk.

,,Toen ik nog klein was, maakte ik al het onderscheid tussen de vader en de artiest. Ik was zijn bewonderaar, geboeid door hem als zanger. Maar als vader was hij anders. Jacques was thuis de baas, een autoritaire man met principes en regels. Hij speelde ook wel een beetje die rol, als enige man in het gezelschap van vier vrouwen. In het theater gaf hij zich helemaal, thuis in de intimiteit van het gezin was hij eerder afstandelijk. Hij sprak niet veel en zeker niet over zichzelf. Hij was vriendelijk, maar streng. Hij vocht zijn strijd blijkbaar liever uit op het toneel voor een groot publiek.''

Na een optreden in Olympia in Parijs in 1966 nam Jacques zijn toen dertienjarige dochter mee naar het podium. De zaal was verlaten, het publiek naar huis. ,,Hij liet me de lege zaal zien en zei: 'Ik begrijp niet dat er mensen zijn die niet willen dat ik stop met zingen'. Het was zijn laatste optreden. Ik heb maar niets gezegd, maar het was een beklijvend moment.''

Veel heeft het gezin zijn vader niet gezien. France: ,,Hij vertrok naar Parijs toen ik ben geboren. Een paar dagen in de maand kwam hij terug naar België. Als hij er was werd heel ons leven overhoop gehaald. Alles verliep normaal, totdat hij voor de deur stond. Zijn dagindeling was die van een artiest. Wij mochten geen lawaai maken omdat hij lang in bed lag.''

Haar ouders zijn nooit officieel gescheiden. De relaties van Jacques Brel met andere vrouwen gebeurden met wederzijdse instemming. ,,Dat was een regeling tussen mijn ouders. De dagen die hij met ons doorbracht, leefden zij schijnbaar als een normaal echtpaar. Zo heb ik dat toch ervaren. Jacques vertrok en kwam weer terug. Voor ons was het geen probleem.''

Het is bizar om 25 jaar lang in het leven en verleden van je eigen vader te graven en de puzzel in elkaar te zien schuiven. ,,Toen hij overleed, vond ik het belangrijk dat de mensen hem niet zouden vergeten. Iedereen kende Jacques van de zwart-wit beelden. Maar er was nog zoveel ander materiaal.''

Is alles gezegd en geschreven? ,,Nee, ik moet sommige mensen een beetje beschermen. Maar het meest essentiële over hem is nu wel beschikbaar. Zijn leven onder de spots van het theater, zijn jeugdjaren, zijn zeiltochten. Maar er zijn geen lijken uit de kast gevallen, of hoe zeg je dat, geen verrassingen. Wel documenten, geluidsfragmenten en enkele onuitgegeven liedjes. Die kan het publiek hier op de tentoonstelling zien en horen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden