HOE blijf je lang wakker?

De vakbonden van militairen buitelen over elkaar heen om hun afkeuring over de 'anti-slaappil' te ventileren. Schokkend en stuitend, vindt de ACOM. Defensie overschrijdt grenzen, zegt de VBM/NOV. De AFMP wil niet dat geneesmiddelen worden gebruikt om gezonde mensen wakker te houden. Inmiddels bemoeien ook de kamerfracties van D66 ('ongewenst en risicovol') en CDA zich met de kwestie.

Wat is er aan de hand? In opdracht van het ministerie van defensie doet TNO al enkele jaren onderzoek naar methoden om het slaap- en waakritme van militairen te verbeteren. Goed slaapmanagement is voor militaire operaties net zo belangrijk als de aanvoer van brandstof en munitie. Specifiek voor gevechtsvliegers wordt de werking van het medicijn modafinil op proefpersonen getest. Volgens producent Organon (merknaam modiodal) 'herstelt en/of verbetert modafinil het vermogen om wakker te blijven en het niveau van alertheid overdag'.

In Nederland mogen alleen neurologen het middel voorschrijven aan mensen die lijden aan de slaapziekte narcolepsie. Maar het blijkt ook probaat om lang achtereen wakker te blijven zonder de vervelende bijwerkingen die andere 'uppers' hebben. Een uitkomst dus voor piloten die urenlange missies moeten uitvoeren. Amerikaanse piloten zouden modafinil al gebruiken, evenals commando's van het Franse Vreemdelingenlegioen. Met de anti-slaappil achter de kiezen kunnen de piloten en soldaten dertig of veertig uur doorhalen en daarna gewoon gaan slapen. Het record ligt rond de negentig uur.

Modafinil is via internet zonder recept te bestellen bij verschillende postorderbedrijven. Voor 89 euro krijg je dertig tabletten van 10 milligram toegestuurd. Het middel wint in de Verenigde Staten (onder de merknaam provigil) snel aan populariteit. Goed tegen de jetlag, handig als je een nacht moet doorwerken. De Amerikaanse overheid heeft het middel onlangs ook toegelaten voor mensen die slaapproblemen hebben vanwege onregelmatige diensten. Onderzoek leert dat 90 procent van de voorgeschreven provigil voor andere doelen dan narcolepsie wordt gebruikt, zoals depressie en multiple sclerose.

,,Dat is een bron van onrust, want het is niet bekend waardoor modafinil werkzaam is. De effecten op langere termijn zijn daardoor ook onzeker'', zegt hoogleraar farmacologie M. Michel. ,,Het middel heeft een hoog potentieel misbruik. Een student die vlak voor een tentamen zit, een vrachtwagenchauffeur die een extra rit kan maken, je kunt de voorbeelden wel bedenken.''

Het ministerie van defensie benadrukt dat het onderzoek nog in volle gang is en er nog geen besluit is genomen over het gebruik van modafinil. Michel: ,,Het is principieel geen goed idee om mensen die gezond zijn een geneesmiddel te geven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden