Hoe bevallen zowel 'een kind baren' als 'behagen' is geworden

Taalvragen van lezers:

1026 Hoe kan het dat je met 'bevallen' zowel 'behagen' als een 'kind ter wereld brengen' kunt bedoelen?

In het Middelnederlands (1200-1500) kon bevallen vele betekenissen hebben, waaronder 'neervallen', 'bezwijken' maar ook 'bedlegerig worden'. Voor 'bevallen, van een vrucht verlost worden' werd wel genesen gebruikt. Een uitdrukking als bevallen ende van enen kinde genesen moet, zeggen etymologen, schuilgaan achter de gewoonte om alleen bevallen op te vatten als 'een kind baren'.

Bevallen in de zin van 'behagen' herleiden woordhistorici tot een uitdrukking waarvan middeleeuwse dobbelaars zich bedienden. Als het lot voor hen gunstig (uit)viel, zeiden ze wel het bevallet mi wale ('goed', 'wel'). Vandaar.

1027 Hoe vorm ik de vergrotende en overtreffende trap van 'moe' zonder mijn toevlucht te nemen tot 'vermoeider' en 'meest vermoeid'?

In dit geval rest alleen de keus voor moeër en moest of, maar dat geldt niet als verzorgd Nederlands, voor moeier en moeist. Dit moest kom je vrijwel nooit tegen; moeër bij vroegere schrijvers (Heijermans, Top Naeff, Johan de Meester, J.B. Schuil) wel. Wie nog gecharmeerd is van de verouderde vorm moede, is aangewezen op de trappen van vergelijking moeder en meest moede.

1028 'Zo moe als een maai' (made), hier dinsdag gesignaleerd, komt in het dialect van Texel voor als 'zo moe als een maaier'. Die variant zal ingegeven zijn, schrijft een lezeres, door de gedachte aan het afmattende maaien, met een zeis, van graan of riet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden