deja vu

Hoe Bertha haar echtgenoot Carl Benz bedroog: met een auto

Bertha Benz trok veel bekijks toen ze ruim honderd kilometer aflegde op een van de eerste auto's. Beeld rv
Bertha Benz trok veel bekijks toen ze ruim honderd kilometer aflegde op een van de eerste auto's.Beeld rv

Van listige manieren van uitsluiten zoals in Saudi-Arabië, waar autorijden voor vrouwen niet verboden was maar ze tot nu nooit een rijbewijs konden halen, was geen sprake. Maar al direct bij de opkomst van het nieuwerwetse voertuig eind negentiende eeuw wisten veel mannen het zeker: met vrouwen achter het stuur vroeg je om problemen.

Het ontbrak hen simpelweg aan de voor de auto vereiste koelbloedigheid, het vermogen om situaties goed te beoordelen en de vaardigheid van het razendsnel beslissen. Wie wat langer op pad ging met de 'paardloze koets' was bovendien vrijwel verzekerd van pech onderweg. Mannen konden die problemen oplossen, vrouwen niet.

De zich superieur wanende mannen zaten niet alleen vast aan hun eigen vooroordelen, ze hadden ook last van een kortetermijngeheugen. Want het was wel degelijk een vrouw achter het stuur geweest die de ontwikkeling van de automobiel in een stroomversnelling had gebracht.

Duivels en dwaas

De Duitser Carl Benz ontwikkelde al in 1885 de eerste automobiel, een driewieler met een verbrandingsmotor. Aan het begin van het daaropvolgende jaar ontving hij een patent op zijn vinding. Benz bleef verder denken en sleutelen. Zijn derde prototype bood hij ook te koop aan, maar klandizie bleef uit. De auto werd gezien als een duivels en dwaas voertuig en de straten moesten vooral het domein van de paarden blijven.

Benz' echtgenote Bertha bleef wel in het product geloven. In het geheim trof ze voorbereidingen voor een stoutmoedig plan: een tocht vanuit uit hun woonplaats Mannheim naar haar familie in Pforzheim. Dat betekende alleen al voor de enkele reis ruim honderd kilometer, terwijl de prototypes altijd slechts korte ritjes hadden gemaakt.

Met twee zonen vertrok de 39-jarige Bertha op een augustusochtend in 1888. Carl merkte niets. Die andere spelbederver die haar van de weg kon halen, de politie, kwam ze ook niet tegen.

Onderweg trokken de Benzen en hun vervoermiddel wel volop bekijks. Velen verwonderden zich over een voertuig waarvan ze het bestaan niet eens hadden vermoed. Of ze bij een circus hoorden, vroeg iemand. Anderen schrokken, zeker bij het zien van een vrouw op de bok. Overigens liet ze bij toerbeurt ook haar zonen (vijftien en dertien jaar oud) rijden.

De reis duurde even. Een snelheid van dik vijftien kilometer per uur was het maximaal haalbare. Als je door kon rijden. Dat lukte niet. Er moest onderweg koelwater worden bijgevuld. Bovendien waren er technische mankementen. Bertha gebruikte een speld van haar hoed voor het verhelpen van een verstopping van de brandstoftoevoer. Ze gebruikte een jarretel als isolatie van een kapotte kabel. In sommige plaatsen verleenden dorpssmeden enige assistentie.

De hoeveelheid brandstof bleek ook ontoereikend. Tankstations bestonden niet. Bertha haalde petroleumether bij apotheken. Die verkochten dat als reinigingsmiddel.

Uiteindelijk werd Pforzheim 's avonds bereikt. Via een telegram vertelde Bertha haar echtgenoot wat ze had gedaan. Die voelde zich beduveld door dit complot.

Zijn oordeel werd al snel een stuk milder. Bertha's avontuur leverde enige publiciteit op. Carl zelf ging door de tocht opnieuw in zijn vinding geloven. Korte tijd later won Benz' automobiel een gouden medaille op een machinetentoonstelling in München. In de jaren daarna verkocht hij enkele tientallen voertuigen. Tegen het einde van de eeuw namen de verkopen een nog grotere vlucht. In economisch zwaarder weer fuseerde het bedrijf in de jaren twintig van de twintigste eeuw met Daimler.

Bertha Benz overleefde Carl ruim vijftien jaar. Ze werd 95. In Baden-Württemberg kunnen bezoekers vandaag de dag de Bertha Benz Memorial Route rijden. In het Science Museum in Londen staat een Benz Patent-Motorwagen van het type 3, mogelijk het voertuig waarmee Bertha en haar zonen op en neer naar Pforzheim reden.

Lees hier alle afleveringen van Déjà Vu

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden