Europese Verkiezingen

Hoe beleeft Europa de verkiezingen? Onze correspondenten praten u bij

Een muurschildering, vlakbij het hoofdkantoor van voormalig dictator Benito Mussolini in Rome, van vice-premier Matteo Salvini die een selfie maakt op het balkon van Mussolini. Beeld Reuters

De Europese verkiezingen hebben de afgelopen dagen het nieuws gedomineerd, en niet alleen in Nederland. Hoe beleven Duitsland, Polen, Italië, Griekenland en Slowakije de Europese verkiezingen? 

AfD lijdt onder FPÖ

Wilfred van de Poll, Berlijn (Duitsland)

Angela Merkel was de grote afwezige tijdens de EU-verkiezingscampagnes in Duitsland. Vanuit de verte – Zagreb – prees ze Europa aan en noemde ze het nationalisme de ‘vijand van Europa’. In haar thuisland liet ze de bühne aan opvolgster Annegret Kramp-Karrenbauer en vooral CSU’er Manfred Weber, die het als spitskandidaat opneemt tegen Frans Timmermans. Hij werkte hard aan zijn bekendheid, maar een stemmenkanon lijkt hij niet. Hoewel de christen-democraten met 28 procent (als vanouds) bovenaan in de peilingen staan, is dat wel een flinke daling vergeleken met vorige EU-verkiezingen.

De Groenen doen het bijzonder goed en lijken op een stevige groei af te stevenen. Ze staan op nummer twee in de peilingen. Daar zou je normaal gesproken de SPD verwachten, maar die partij is vooral met zichzelf aan het worstelen. Ze schommelt rond de 17 procent (in 2014 haalde de partij 27).

Een debat bij omroep ARD tussen de voorzitters van de negen meest kansrijke partijen, de zogeheten ‘Olifantenronde’, werd gedomineerd door de affaire rond de ‘Ibiza-video’ van de rechts-populist Heinz Strache (FPÖ) in Oostenrijk. Die kwam voor de AfD bijzonder ongelegen, want de banden met de FPÖ zijn innig. Ook na de video distantieerde AfD-leider en EU-parlementariër Jörg Meuthen zich niet van de ‘zusterpartij’. De partij, die in de peilingen op 12 procent staat, zag zich in het defensief gedrukt.

De affaire draaide de schijnwerpers ook op satiricus Jan Böhmermann, die de video al kende. Hij gebruikte alle aandacht om een pro-Europees lied te lanceren. Er werd in Duitsland veel over het belang van deze stembusgang gesproken en enquêtes wezen op een hoge instemming met het Europese project, iets wat op straat te zien was: in tal van steden demonstreerden tienduizenden vóór Europa.

PiS gaat op voor generale repetitie

Michiel Driebergen, Krakau (Polen)

Voor de regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) is de Europese stembusgang een laatste populariteitstest voor de Poolse parlementsverkiezingen die komend najaar plaatsvinden. De peilingen voorspellen dat de conservatief-nationalistische partij de test ternauwernood zal doorstaan.

In de campagne ging het niet veel over Europa, des te meer over Polen. Het belangrijkste thema was de nauwe band tussen de regering en de katholieke kerk. PiS zette in de campagne ‘katholieke waarden’ centraal om Polen te beschermen tegen, zoals PiS-leider Jaroslaw Kaczynski het formuleerde, “geïmporteerde ideologieën die de Poolse identiteit bedreigen”.

Maar nadat twee weken geleden op Youtube een documentaire werd gepubliceerd over kindermisbruik door katholieke priesters - inmiddels miljoenen keren bekeken - spint de oppositie garen bij die inzet. “Wie aan onze kinderen komt, zit aan Polen”, aldus de leider van de oppositie, Grzegorz Schetyna, waarmee hij een eerdere opmerking van Kaczynski parafraseerde: “Wie aan de kerk komt, komt aan Polen.” De oppositie, die zich in het vroege voorjaar verenigde in de zogeheten Europese Coalitie (KE), naderde de regeringspartij de afgelopen dagen in de peilingen.

Stabiele nummer drie is de nieuwe progressieve partij Wiosna, ofwel ‘Lente’. Leider is de openlijk homoseksuele politicus Robert Biedron, die in het najaar - onafhankelijk van de andere oppositie - ook meedoet aan de parlementsverkiezingen. “Deze partij is voor mensen die hun problemen samen met andere Europeanen willen oplossen”, sprak Frans Timmermans afgelopen dinsdag in hoofdstad Warschau. Timmermans geldt voor de PiS en conservatief Polen als boeman, wegens zijn kritiek op de Poolse rechtsstaat. Bij Wiosna kon hij op applaus rekenen.

Aan de andere kant van het politieke spectrum lijkt ook de nieuwe, radicaal-rechtse partij Konfederatsja - populair bij jongeren - de kiesdrempel te halen.

Italiaanse regering op z’n kop  

Pauline Valkenet, Rome (Italië)

In Italië wordt de verkiezingscampagne overheerst door spanningen tussen de coalitiegenoten Lega en de Vijfsterrenbeweging. Al weken beschuldigen partijleiders en vice-premiers Matteo Salvini en Luigi Di Maio elkaar van onverantwoordelijk gedrag en sabotage van het regeringsbeleid. Ze doen voortdurend botsende uitspraken over zaken als immigratie, belastingverlaging en regionale autonomie en zouden zelfs niet meer met elkaar praten.

Het gaat er zo hard aan toe omdat de Europese verkiezingen een krachtmeting vormen die de verhoudingen binnen de regeringscoalitie op zijn kop kunnen zetten.

De nationalistische anti-immigratiepartij Lega hoopt morgen voor het eerst in zijn bestaan als grootste van Italië uit de bus te komen. Vorig jaar kreeg de Lega bij de landelijke verkiezingen 17 procent van de stemmen, nu zou de partij dat aantal weleens kunnen verdubbelen. Mocht de Lega inderdaad boven de psychologische grens van 30 procent uitkomen, dan zal de partij een herschikking van het kabinet eisen en mogelijk zelfs aansturen op nieuwe parlementsverkiezingen, zodat Matteo Salvini premier kan worden.

De Vijfsterrenbeweging kreeg vorig jaar 32 procent van de stemmen en zou volgens de peilingen tien punten kunnen zakken; mocht de partij onder de grens van de 20 procent gaan, dan is het de vraag of Luigi Di Maio wel partijleider kan blijven.

Europese thema’s komen op de tweede plek tijdens deze campagne. Lega, die in het Europees parlement een alliantie van eurosceptische, nationalistische partijen wil gaan aanvoeren, vindt de Brusselse begrotingsregels achterhaald en wil die minder streng maken. De Vijfsterrenbeweging pleit onder andere voor een minimumloon in alle EU-lidstaten en steun voor kleine bedrijven.

Gaan Tsipras’ cadeautjes hem helpen?

Thijs Kettenis, Athene (Griekenland)

Met welk verschil verliest de partij van premier Alexis Tsipras van die van zijn rechtse uitdager? Dat is de vraag waar het in de laatste dagen van de campagne in Griekenland om draait. Tsipras’ Syriza ligt al maanden achter op tegenpool Nieuwe Democratie onder leiding van Kyriakos Mitsotakis. Anders dan in veel andere landen spelen zaken als meer of minder Europa en een keus voor of tegen populisme geen rol. Sterker nog: het draait bij de Europese verkiezingen vrijwel uitsluitend om landelijke thema’s.

Tsipras geeft dat ook onomwonden toe. “Gezien het klimaat van polarisatie waarin de oppositie wil strijden, moeten burgers weten dat deze verkiezingen een stem van vertrouwen zijn in deze maatregelen of een mandaat om ze niet uit te voeren”, zei hij deze week in een interview.

Die maatregelen, dat is een hele trits aan douceurtjes die Tsipras’ regering deze week aan de Grieken uitdeelt. Gepensioneerden krijgen een extra betaling, de btw op horeca en 5000 levensmiddelen gaat flink omlaag en er komt een korting op de onroerendezaakbelasting. Tsipras hoopt er kiezers mee terug te winnen. Met enig succes, zo lijkt het: de afstand in de peilingen is teruggelopen van bijna tien naar rond de zeven procent. Maar Mitsotakis houdt vertrouwen. “Geen enkele gepensioneerde gaat zijn stem veranderen omdat hij een paar dagen voor de verkiezingen een cadeautje kreeg”, schamperde hij in een interview.

Krijgt hij gelijk, dan is het momentum terug bij de jarenlang zo verafschuwde ‘oude politiek’. Dat zou voor Mitsotakis een enorme steun in de rug zijn in de aanloop naar landelijke verkiezingen. Die vinden uiterlijk in oktober plaats, maar bij winst zal Mitsotakis aandringen op een vervroegde stembusgang. Saillant detail: precies vijf jaar geleden waren het juist de Europese verkiezingen waarbij Syriza voor het eerst de grootste werd.

Gaan de Slowaken dit keer wél stemmen?

Runa Hellinga, Boedapest (Slowakije)

De moord op journalist Jan Kuciak ruim een jaar geleden dreunt nog steeds na in de Slowaakse politiek. Demonstraties ‘voor een fatsoenlijk Slowakije’ leidden dit voorjaar tot de verkiezing van de liberale advocate en milieuactiviste Zuzana Caputova tot president. Haar Progressief Slowakije is een van de meest kansrijke in de EU-verkiezingen.

Slowakije is momenteel het meest Europagezinde land onder de conservatieve ‘Visegradlanden’ Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije. De Slowaken gebruiken als enige de euro en de regering in Bratislava ondersteunt over het algemeen de maatregelen uit Brussel.

Maar dat pro-EU-beleid en Caputova’s links-liberale politiek spreken vooral jongeren en stedelingen aan. Op het platteland is juist de andere kant van het politieke spectrum populair. Daar is de Volkspartij Ons Slowakije, die openlijk terugverlangt naar het antisemitische Slowakije van Hitler-bondgenoot Josef Tiso, verreweg het meest populair.

In een verder flauwe campagne lieten vooral deze twee politieke tegenpolen van zich horen, de een met een duidelijke pro-Europese boodschap, de ander met een campagne waarin criminele migranten en Brusselse dictaten de hoofdrol speelden. Het lijkt er wel op dat ze iets hebben wakker geschud, want 21 procent van de Slowaken wil gaan stemmen. Weinig, maar vijf jaar geleden ging slechts 13 procent van de Slowaken naar de stembus - het laagste percentage in Europa.

Lauwe belangstelling en politieke verdeeldheid maken peilingen moeilijk, maar waarschijnlijk wordt geen enkele partij echt groot. Zowel Progressief Slowakije als de Volkspartij veroveren volgens de peilingen drie van de dertien Slowaakse EU-zetels, net als mogelijk de sociaaldemocratische regeringspartij Smer. Daarnaast maken nog vijf andere partijen kans op een of twee zetels in het EU-parlement.

Het laatste nieuws over de Europese Verkiezingen leest u in dit dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden