Hitmachine wint nog steeds

Björn Ulvaeus (58) benadrukt het regelmatig in interviews: toen ABBA in 1982 uiteen ging, wist hij zeker dat de groep voorgoed van het wereldtoneel zou verdwijnen. Radio-dj's zouden 'Dancing Queen' misschien nog eens draaien, maar dat was het dan. ABBA komt nooit meer terug en zal nooit echt iets betekenen, dat stond vast. De vier Zweden, die zoals alle grote sterren naar hun voornaam luisteren, wisten zelf heel goed hoe ontzettend 'niet-cool' ze waren.

Momenteel is de op ABBA gebaseerde musical 'Mamma Mia!' op maar liefst vier plaatsen in Amerika tegelijk te zien - in Las Vegas, op Broadway en op nog twee wisselende locaties. Sinds de première in Londen vier jaar geleden, breekt de voorstelling boordevol ABBA-liedjes wereldwijd records. Ruim tien miljoen mensen zagen de productie al en zondag brengt Joop van den Ende de Nederlandse versie in het Utrechtse Beatrix Theater in première.

22 ABBA-liedjes, onder goedkeuring van Björn vertaald in het Nederlands, zijn aaneengeregen door een verhaal over het meisje Sophie (Céline Purcell) dat wil weten wie haar vader is. Ze nodigt drie oude liefdes van haar moeder (Simone Kleinsma) uit voor haar huwelijksdag. Eén van hen mag haar voor het altaar weggeven aan de bruidegom. In andere landen uitten recensenten kritiek op het dunne verhaallijntje. Maar de musical werd dan ook 'achteruit' geschreven: het verhaal dient slechts als theatraal kader waarin de al bestaande liedjes een logische plek konden krijgen. De muziek was van begin af aan het belangrijkst.

Al zijn die liedjes minstens twintig jaar oud, 'Mamma Mia!' is een familievoorstelling. Een nieuwe generatie heeft ze van buiten leren kennen doordat ouders hun platen hebben grijsgedraaid, of de verzamel-cd 'ABBA Gold', waarvan sinds 1992 ruim twintig miljoen exemplaren zijn verkocht. De covers van het popgroepje A-Teens waren hits en ook de imitatie-optredens van talloze groepjes als Björn Again, ABBAsolutely, ABBAesque of Gabba (dat ABBA-liedjes uitvoert in de punkstijl van The Ramones) trekken nog steeds publiek. Ook in succesvolle speelfilms speelde de muziek een voorname rol, zoals in 'Priscilla, Queen of the Desert' en 'Murriel's Wedding' (beide uit 1994), waarin een aan ABBA verslingerde vrouw wanhopig een man zoekt. 'Prachtige geschenken', vond Björn al die eerbetonen, vooral omdat ze de muziek weer onder de aandacht brachten.

Had ABBA in de hoogtijdagen in veel kringen een 'foute' bijklank, in de jaren negentig veranderde dat. Grote artiesten als Kurt Cobain en R.E.M. bleken ABBA-fan, Elvis Costello schreef het nummer 'Oliver's Army' als eerbetoon aan de songfestivalhit 'Waterloo' en popster Bono zong in 1992 samen met Benny Andersson (56) en Björn 'Dancing Queen' tijdens een concert van zijn band U2 in Stockholm. Zo wordt je al snel cool en geaccepteerd. De erkenning smaakte zoet en bracht Björn en Benny op het plan van 'Mamma Mia!' Here we go again: opnieuw een ABBA-revival.

Tegenwoordig acht de popencyclopedie ABBA even gezichtsbepalend voor de jaren zeventig als de Beatles voor de jaren zestig. Björn en Benny vormden met hun vrouwen Agnetha en Frida een hitmachine: in Nederland scoorden de twee echtparen 26 hits, van 'Ring Ring' in 1973 tot 'Thank You For the Music' in 1984. De teksten die de heren schreven hingen nauw samen met de relationele soap achter de schermen. In het succesdecennium waren zowel Björn en Agnetha Fültskog als Benny en Frida Lyngstad eerst verloofd, vervolgens getrouwd en uiteindelijk gescheiden. De liedjes waren volgens Björn zo universeel omdat het duo schreef over hun eigen levens, de romances en hoe die zich ontwikkelden. ,,Je leest ons hele verhaal in de teksten - alles staat erin.''

Commercieel succes is altijd snel verdacht, maar in het geval van ABBA was het gebaseerd op de muzikale kwaliteit van de liedjes, door Benny en Björn gecomponeerd met een groot gevoel voor melodie en oor voor details. De twee kwamen op kantooruren samen in Benny's kelder of thuis bij Björn, gingen achter de piano zitten of pakten de gitaar. Vaak was het ploeteren, soms ontstond er vanzelf iets, zoals 'The Winner Takes it All', dat na twee uren af was. Elk lied moest sterk genoeg zijn om een single te kunnen zijn, de restjes werden weggegooid.

Daardoor is weinig niet-uitgebracht materiaal blijven liggen. Geen kluizen vol 'lost recording' die in de nabije toekomst nog door de platenmaatschappij kan worden leeggeplunderd. En ook zijn er geen nieuwe liedjes te verwachten, geen reünie, al bieden sjeiks het viertal soms ruim een miljard dollar. Benny en Björn willen geen nieuwe songs schrijven die moeten concurreren met hedendaagse hits, en verder heeft iedereen het al druk genoeg.

Björn is nu de zakenman die 'Mamma Mia!' regelt, die de vertalingen controleert en elke noot en lettergreep in de gaten houdt. Hij heeft het druk met de musicals, ook 'Chess' (1984) die hij met Benny maakte (en tekstschrijver Tim Rice) gaat weer in première en hun musical 'Kristina fran Duvemala' (1995) wordt vertaald in het Engels.

De blonde Agnetha is druk met een comeback als solo-artiest, zeventien jaar na haar laatste optreden. Ze leidde een teruggetrokken leven op een eiland bij Stockholm, maar hoopt volgend jaar in het voorjaar met een nieuw album te komen. Frida zingt nog wel eens, maar heeft een moeilijke tijd achter de rug doordat haar dochter verongelukte en haar man aan kanker stierf. Benny houdt zich in Stockholm vooral bezig met Zweedse folk.

Een hedendaagse hit, Björn weet niet hoe die eruit zou zien, zei hij onlangs. ,,We zijn te oud. Vroeger raakte ik geïnspireerd door The Beatles en Brian Wilson en zijn Beach Boys, ook al experimenteerden wij niet zoals zij deden. Maar tegenwoordig, zo zonder Beatles en Beach Boys op de radio, inspireert bijna niets me meer.''

Gelukkig voor Björn is 'Mamma Mia!' nog wel even te zien. Zondag is hij zelf aanwezig bij de Nederlandse première, en al zag hij de voorstelling al honderd keer, het blijft een gelukkigmakende reis terug in de tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden