'Hitlers kerk' wordt herbouwd, met geld Duitse protestanten

Hitler en rijkspresident Paul von Hindenburg op die bewuste dag in Potsdam.Beeld Wikimedia

De kerk waarin Adolf Hitler min of meer officieel het Derde Rijk inluidde, wordt deels herbouwd. Is het een bewijs dat het goede uiteindelijk altijd overwint? Of toch vooral een herinnering aan een moment waaraan je liever niet herinnerd wordt? Duitsland is er nog niet helemaal uit. Toch gaat het gebeuren.

Duitsers hebben gemengde herinneringen aan de Garnizoenskerk in Potsdam. Het barokke godshuis was een paar eeuwen lang een van de belangrijkste plaatsen van het land: daar in Potsdam kwamen keizers en koningen hun militaire overwinningen vieren, en daar in Potsdam vond koning Frederik de Grote van Pruisen zijn laatste rustplaats.

Sinds 21 maart 1933 hangt er een donkere schaduw over de kerk. Op die dag, zo'n 82 jaar geleden, droeg rijkspresident Paul von Hindenburg symbolisch de macht over aan Hitler. Twee dagen later schafte het Duitse parlement de democratie af en was het Derde Rijk een feit. Hitlers propagandisten legden de plichtpleging vast op film en zorgden in de jaren daarna dat iedereen wist wat er in Potsdam gebeurd was. De kerk maakte de bevrijding zelf niet meer mee: in april 1945 werd ze vernietigd door Britse bommenwerpers.

Moet je een monument met zo'n verleden herbouwen? Ja, vindt de Evangelische Kerk van Berlijn-Brandenburg. De regionale tak van 's lands grootste protestantse genootschap steekt 3,25 miljoen euro in een fonds om een nieuwe Garnizoenskerk neer te zetten, zo heeft ze bekendgemaakt. Symbolisch en bijzonder, want de protestantse kerken stonden tijdens de Tweede Wereldoorlog lang niet altijd aan de goede kant

Kerk staat voor trots, maar ook voor schaamte van Duitse historie
Het genootschap maakt daarmee een einde aan een discussie die al een paar jaar woedt. Sinds een groep geïnteresseerden acht jaar geleden opperde om op de plaats van de kerk een nieuw, gelijkend godshuis te bouwen, buitelden de voor- en tegenstanders over elkaar heen. De Garnizoenskerk staat symbool voor de trots van de Duitse geschiedenis, maar dus ook voor de schaamte ervan. En dus zijn de Duitsers verdeeld.

We willen helemaal niet herinnerd worden aan die donkere periode in onze geschiedenis, verkondigde de stichting 'Voor een Potsdam zonder Garnizoenskerk' de laatste tijd stellig. Zo'n 'symbool van machts-, oorlogs- en heerschappijromantiek', daar zouden de Duitsers helemaal niet op zitten te wachten. De critici konden rekenen op aardig wat steun. Zo haalden ze met hun petitie 14 duizend handtekeningen op.

Er komt sowieso een nieuwe toren
De stichting die het initiatief nam tot de herbouwing bekijkt de zaak van de andere kant. De kerk is 'een plaats voor het werk van vrede en verzoening', stelt die. Met zo'n herbouwing laat je zien dat 'hoopgevende panden uit hun as kunnen verrijzen'. Zij trekken nu aan het langste eind: de protestantse gift is in ieder geval genoeg om de herbouw van de kerktoren te kunnen laten doorgaan.

Daarbij zal ze wel aan een paar voorwaarden moeten voldoen. Het kerkgenootschap wilde de gift verlenen op één voorwaarde: dat de stichting van de herbouwers niet meer streeft naar een 'historisch accurate en complete reconstructie'. Een kloon, daar zit volgens het genootschap niemand op te wachten. En dus krijgt de nieuwe toren wel klokken, maar komen daarin - in tegenstelling tot bij de oorspronkelijke toren - geen gravures van zwaarden, pistolen en trommels te staan.

Of de rest van de kerk ook uit de as zal verrijzen moet de komende tijd duidelijk worden. De Duitse regering heeft 12 miljoen euro toegezegd, maar keert die pas uit als de initiatiefnemers bij particuliere donateurs 28 miljoen opbrengen.

De Garnizoenskerk, vlak na het Britse bombardement in 1945.Beeld Bundesarchiv
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden