Hit scoren op songfestival? Vraag een Zweed

Zweedse componisten zijn de sleutel tot succes op het Eurovisie Songfestival. Dat is te danken aan het gedegen muziekonderwijs voor iedereen, aan de vrije markt en de open blik van de componisten. En ze kijken in Zweden niet neer op het songfestival.

Als Thomas Gustafsson zit te werken en de telefoon rinkelt, kan dat zomaar een vertegenwoordiger zijn van een willekeurig Europees land. Met de vraag of hij een lied wil schrijven voor het Eurovisie Songfestival. Zo kwam er eerder een telefoontje uit Georgië, dat komende week in Malmö hoopt te winnen met Gustafssons duet 'Waterfall'. Een Zweedse componist zou de kans op succes vergroten.

Als ze niet bellen, schrijft de langharige voormalige heavy-metalgitarist die festivalnummers net zo lief. Soms met een collega, zoals hij in 2011 met Peter Boström het idee 'Euphoria' uitwerkte. "Na een dag hadden we de melodie en een groot deel van de tekst staan", zegt Gustafsson. "Veel meer tijd kostte het om een artiest te vinden. Dat werd Loreen. Haar stem en charisma tilden de uitvoering naar het hoogste niveau."

Loreen won vorig jaar voor Zweden het Eurovisie Songfestival in Bakoe, Azerbeidzjan. Volgens haar platenmaatschappij Warner Music is Euphoria in Europa 1,5 miljoen keer verkocht en heeft het bij iTunes in 19 landen op één gestaan. De grootste songfestivalhit in jaren. Spanje eindigde in dezelfde finale als tiende, met 'Quédate conmigo'. Ook daaraan had Gustafsson meegeschreven.

De afgelopen maanden waren zijn composities te horen in de voorrondefinales van Denemarken en Malta, en in thuisland Zweden deed hij met vijf nummers mee aan Melodifestivalen, de festivalserie waarmee Zweden vaak uit meer dan drieduizend songs de inzending kiest voor het Eurovisie Songfestival. Gustafsson werd derde. Voordat zijn marktwaarde steeg als winnende componist, had hij al 64 inzendingen op zijn naam staan als auteur of co-auteur: 37 voor Zweden, elf voor Spanje, zes voor Noorwegen, vier voor Finland, twee voor Polen, en één voor Letland, Roemenië, België en Malta. Sinds 2001 heeft hij met acht liedjes aan zes Eurovisie Songfestivals deelgenomen, Malmö alvast meegeteld.

G:son, zoals zijn artiestennaam luidt, is niet de enige. Vorig jaar hadden tien deelnemende landen een Zweed in hun schrijversteam, zo'n veertig procent van alle deelnemers. Azerbeidzjan bestelde het winnende duet van 2011, 'Running scared' door Eldar & Nigar, in Zweden. Dit jaar doen ook Rusland, Noorwegen en Finland het met Zweedse hulp, evenals Nederland. Rockzangeres Anouk schreef 'Birds' met twee Zweden: Tore Johansson en Martin Gjerstad, in het verleden producers van beroemde bands als Franz Ferdinand en The Cardigans. Als Anouk dinsdag de halve finale doorkomt, zingt ze de ballad zaterdag in de finale.

Zweden zet de toon op het Eurovisie Songfestival, en dat komt doordat het land wereldwijd meetelt in de reguliere popmuziek, zegt Elisabet Widlund van Musiksverige, de belangenvereniging voor de Zweedse muziekindustrie. "Ook in landen met een andere culturele achtergrond hoor je onze muziek op radio, tv en in restaurants. Artiesten waarvan het publiek de herkomst vaak niet kent, hangen er aan grote reclameborden en verkopen hun muziek."

Dat exportsucces is in 2010 bewezen door de Amerikaanse wetenschappers Joel Waldfogel and Fernando Ferreira. Zij legden een databank aan met de hitlijsten van 22 landen, volgens hen 98 procent van de wereldhandel, en analyseerden de herkomst van die hits. Over 2003-2007, de laatste jaren van de onderzoeksperiode, concludeerden ze dat de VS in absolute cijfers de grootste muziekexporteur zijn. Rekening houdend met het bruto nationaal product staat Zweden bovenaan, vóór respectievelijk Canada, Finland, Groot-Brittannië, Nieuw-Zeeland en de VS.

De omzet van de Zweedse muziekindustrie bedroeg volgens Musiksverige in 2011 6,7 miljard euro (een groei van 4 procent ten opzichte van 2010), waarvan één miljard euro aan export. De helft van die 6,7 miljard werd verdiend met concerten, 22 procent met muziekverkoop en 27 procent met auteursrechten. De economische waarde van de Nederlandse muziekexport bedroeg dat jaar volgens Buma Stemra 100 miljoen euro. Inclusief alle wereldberoemde DJ's.

Zweden heeft handig geprofiteerd van de globalisering, stellen Waldfogel en Ferreira, door Engelstalige muziek te produceren die nauwelijks typisch Zweeds te noemen is en dus gemakkelijk geëxporteerd kan worden.

Ook Widlund zegt dat de Zweedse sound niet bestaat. "Omdat Zweden klein is, waren onze muzikanten en componisten gedwongen om internationaal te klinken. Wat ze daarbij geholpen heeft, is dat Zweden al vroeg over een digitale infrastructuur beschikte. Daarmee konden ze eenvoudig samenwerken met vakgenoten in Londen of Los Angeles."

Ze spreekt uiteraard over het tijdperk na Abba. De enige groep van wie de wereld weet dat die uit Zweden komt, zegt Widlund, wat goed uitkomt voor de marketing van Zweden als muziekland. Vergeten zijn Agnetha, Björn, Benny en Anni-Frid nog niet. Deze week opende Björn Ulvaeus samen met Loreen het nieuwe Abba-museum in Stockholm. Dat vertelt het verhaal van de groep die in 1974 het Eurovisie Songfestival won met 'Waterloo' en sindsdien 378 miljoen platen verkocht.

Gaf Abba het startschot voor de Zweedse popindustrie? Zorgden hun hits voor de studio's en internationale contacten die Roxette en The Cardigans later konden gebruiken? Widlund: "Eerder zou ik zeggen dat ook Abba het gevolg was van de gunstige Zweedse omstandigheden. Belangrijk is dat onze scholen goed muziekonderwijs aanbieden. Kinderen krijgen toegang tot instrumenten en repetitieruimtes. Verder kun je bij de organisatie voor volwassenenonderwijs Studieförbund niet alleen muziek leren maken, maar ook een coach krijgen. Iemand die je helpt doelen te formuleren en een marketingplan te schrijven.Welk publiek wil je bereiken en hoe doe je dat?"

Arne Dee is mede-oprichter van het Utrechtse festival Nordic Delight dat zich richt op muziek uit Scandinavië. Zijn ervaring is dat Zweden 'groter denken' dan collega's in de buurlanden. "Zweedse bands richten zich meteen op Duitsland, een grote markt die als springplank kan dienen naar Groot-Brittannië of Amerika. Ze zijn minder geneigd om tijd te verdoen in kleine Europese landjes en voeren een professioneel exportbeleid."

Daarvan getuigt bijvoorbeeld het festival Live at Heart dat hij in september in Örebro bezoekt, en waar 300 Zweedse bands zich presenteren aan de internationale muziekindustrie. Bij de sprong naar het buitenland krijgen ze hulp van de organisatie Music Export Sweden. Die richt zich niet alleen op artistiek verantwoorde muziek, maar ook op commerciële partijen.

Een constante in dat Zweedse aanbod noemt Arne Dee het feilloze gevoel voor melodie. "Dat was bij Abba al zo, maar hoor je nu nog terug in al die pophitjes."

Een indirect gevolg van het muziekonderwijs is dat er relatief veel Zweedse componisten zijn, zegt Widlund. De Zweedse auteursrechtenorganisatie Stim heeft 70.000 aangesloten componisten, tekstschrijvers en muziekuitgevers, op een bevolking van bijna tien miljoen. De Nederlandse organisatie Buma Stemra telt er 21.000.

Dat aantal doet er toe, volgens songwriter Gustafsson. "Hoe meer er gemaakt wordt, hoe groter de kans op een hit. Zo simpel is het." Wie geen muzikant wordt, is in ieder geval een goed opgeleide luisteraar, zegt Widlund. "Die zijn even noodzakelijk voor een gezond muziekklimaat."

Naast dat onderwijs en de goed ontwikkelde industrie, is het belangrijk dat jongeren succesvolle voorbeelden hebben. De rol van Abba is daarin onbetwistbaar. Toch hebben hedendaagse componisten zich volgens Gustafsson vooral laten inspireren door latere successen. "Zoals Max Martin, die in de jaren negentig hits schreef voor Backstreet Boys, Britney Spears en Céline Dion. Ook het recente wereldwijde succes van dancegroep Swedish House Mafia beïnvloedt jongeren om zelf te gaan componeren." Succes als een machine die zichzelf draaiende houdt.

Wat in Zweden het niveau van commerciële muziek verhoogt, is dat artistieke muzikanten er de neus niet voor ophalen, zegt Widlund. "Jazzartiesten werken samen met popsterren of met houseproducers. En ook het publiek is open-minded. De grenzen tussen genres zijn niet zo sterk meer." Een actueel voorbeeld is de samenwerking tussen Benny Andersson en Björn Ulvaes van Abba met de Zweedse DJ Avicii. Ze hebben een muziekstuk gecomponeerd voor het Eurovisie Songfestival.

Verder kijken de grote namen, anders dan in Nederland, niet neer op het songfestival. RedOne, de Marokkaans-Zweedse producer achter Lady Gaga, voelde zich niet te groot om twee jaar terug de Russische inzending voor het Eurovisie Songfestival te schrijven. Iets wat je van Tiësto niet snel verwacht.

Als de beste schrijvers graag meedoen aan het selectieprogramma voor het Eurovisie Songfestival, stijgt het niveau uiteraard. Waardoor het festival aan populariteit wint. De finale van Melodifestivalen is sinds 2000 het best bekeken tv-programma in Zweden. De afvalrondes vinden plaats in grote concerthallen, en ook die werden dit jaar beter bekeken dan ooit tevoren. Het smaakverschil tussen de Zweedse hitlijst en het Eurovisie Songfestival is niet zo groot meer, zegt Widlund. Dat het geen gescheiden werelden zijn, zoals in Nederland, blijkt volgens G:son wel uit het tiental hits dat Melodifestivalen oplevert.

Als deze componist meerdere Europese opdrachtgevers heeft, wie krijgt dan het lied dat gaat winnen? En waarom houdt vijfvoudig winnaar Zweden het beste niet voor zichzelf? Zo werkt dat niet, zegt G:son. "Ik schrijf voor elk land een nummer dat bij de smaak of voorwaarden past. En welk nummer wint, hangt af van zoveel factoren: je moet op het juiste moment met de juiste artiest en het juiste liedje komen. En dan ook nog de juiste podiumpresentatie."

Succes is geen garantie voor de toekomst, al blijven sommige landen geloven van wel. Zo doet San Marino dit jaar een beroep op Ralph Siegel, die in 1982 het winnende 'Ein bißchen Frieden' componeerde en daarna veertien maal tevergeefs meedeed.

Zelfs trends zijn lastig te voorspellen, zegt G:son. Wil het Europese publiek wat vrolijkheid in de crisis, of juist een blues? "Het is speculatief. Bovenal moeten mensen voelen dat het echt is wat ze te zien krijgen." En echtheid heeft niets te maken met de hoeveelheid circus op het podium. "Lordi, de monsterrocker die in 2006 voor Finland won, was bombastisch maar ook echt."

Voor succes bel je een Zweed. Hoewel? Tore Johansson verwacht niet dat Anouk gaat winnen met 'Birds', waaraan hij zelf meeschreef. Het is te mooi voor het grote publiek, zei hij in een Zweedse krant, en door de vele akkoorden te ingewikkeld.

G:Son noemt Anouk een geweldige zangeres en haar lied 'een beetje vreemd'. Net zoals hij vorig jaar wist dat zijn eigen artieste Loreen een tikkeltje eigenaardig was. "Dat donkere podium, haar bijzondere dansstijl: we wisten niet of het te ver ging, of precies goed was. Zo ook met Anouk. Misschien is het precies goed."

Vijf keer nummer 1
Zweden heeft het Eurovisie Songfestival vijf keer gewonnen, voor het eerst in 1974 met Abba en vorig jaar nog met Loreen. Dat is even vaak als Frankrijk (voor het laatst in 1977), Groot-Brittannië (voor het laatst in 1997) en Luxemburg, dat sinds 1993 niet meer heeft deelgenomen. Met zeven overwinningen is Ierland (voor het laatst in 1996) het best presterende land.

Nederland doet het met vier overwinningen in de ranglijst niet zo slecht, al heeft het de laatste acht jaar de finale niet gehaald. Het Eurovisie Songfestival vindt dit jaar plaats in de Malmö Arena in Zweden. De halve finales zijn op dinsdag (met Anouk voor Nederland als achtste) en donderdag. Zaterdag volgt de finale. De Tros zendt alles uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden