Historische uitspraak voor gemartelden

Internationaal Gerechtshof: Berecht dictator Habré, linksom of rechtsom

Senegal moet ex-dictator Hissène Habré van Tsjaad of onmiddellijk zelf berechten, of uitleveren aan België. Dit heeft het Internationaal Gerechtshof (ICJ) gisteren bevolen. De hoogste VN-rechters stellen dat Senegal met zijn getreuzel de VN-conventie tegen marteling heeft geschonden en nog steeds schendt.

Senegal bevestigde direct dat het Habré zelf gaat vervolgen. Slachtoffers van diens bewind reageerden verheugd op de uitspraak. "Al 21 jaar vechten zij voor een rechtszaak", reageerde Reed Brody van Human Rights Watch, die de slachtoffers al jaren bijstaat. "Het is een overwinning voor België, dat de moed had de zaak bij het Hof aan te kaarten, en een sterke boodschap voor de nieuwe leiders van Senegal dat zij snel aan hun plicht moeten voldoen."

België, waar diverse slachtoffers van Habré wonen, spande de zaak in maart aan. Het ICJ versterkt met zijn arrest de wereldwijde rechtsbescherming tegen marteling. Zo stelde het hof vast dat marteling de hele internationale gemeenschap aangaat. Voortaan kan elk land een andere staat voor het ICJ dagen wegens schending van de VN-conventie tegen marteling, het is niet meer nodig een eigen belang aan te tonen zoals België deed. Tevens betekent het dat landen elders verjaagde dictators niet meer eindeloos kunnen afschermen.

Tijdens de dictatuur van Habré, ook wel de 'Pinochet van Afrika' genoemd, vielen van 1982 tot 1990 zo'n 40.000 doden door politiek geweld en onderdrukking. Mensen werden zonder vorm van proces opgesloten, specifieke etnische groepen werden doelwit van zuivering en er werd op grote schaal gemoord en gemarteld. Sinds zijn val woont Habré (69) alweer 22 jaar in zijn luxe villa's aan de oceaan in Senegal. Dakar heeft al jaren geleden beloofd Habré te berechten, maar treuzelt. De regering van Abdoulaye Wade, die van 2000 tot april dit jaar regeerde, maakte zoveel omtrekkende bewegingen dat het Europarlement in 2006 vroeg Habré uit te leveren aan België.

De Afrikaanse Unie, een bonte verzameling van democraten en dictators, boog zich daarop over het uitleveringsverzoek. Besloten werd Habré niet uit te leveren aan België, en de bal weer terug naar Senegal te spelen. Dat richtte wel een speciaal oorlogsmisdadenhof op, het veranderde de wetgeving om vervolging van elders gepleegde misdaden mogelijk te maken, en stelde zelfs onderzoeksrechters aan.

Maar daarna was geld ineens het probleem: Senegal vroeg het Westen 29 miljoen euro voor onkosten voor het hof. In 2010 stelden donoren op een conferentie dat het voor 8,6 miljoen ook wel kon. Habré heeft overigens wel geld genoeg voor zijn verdediging. Zo huurde hij een Senegalese ex-minister in om als zijn advocaat op te treden.

De Nederlandse Klaartje Quirijns maakte een documentaire over Reed Brody en zijn pogingen Habré vervolgd te krijgen. "Toen Brody de Belgische justitie zover had dat ze om uitlevering van Habré vroeg, kwam diens advocaat, een enorme demagoog, continu op tv in Senegal", aldus Quirijns. In de film is te zien hoe de jurist tekeergaat en massamoordenaar Habré tot held van Afrika uitroept.

De uitspraak is een verdere doorbraak voor het internationale strafrecht. Wat ook gunstig uit kan pakken voor de slachtoffers is dat de nieuwe regering van Senegal van Macky Sall al eerder liet weten mee te willen werken. "De slachtoffers hebben lang genoeg gewacht, het moet sneller", aldus justitieminister Aminata Touré eind vorige maand tegen persbureau Reuters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden