Historische toenadering tussen Ethiopië en Eritrea

Premier Abiy Ahmed (rechts) van Ethiopië en president Isaias Afewerki van Eritrea.Beeld AP

Voor het eerst in lange tijd zitten de leiders van Ethiopië en Eritrea samen aan tafel. Er gloort vrede en economisch gewin. Het historische bezoek van de Ethiopische premier Abiy Ahmed aan oude rivaal Eritrea ging gisteren gepaard met omhelzingen, gelach en vreugdetranen. 

Duizenden Eritreeërs stonden langs de kant van de weg in de hoofdstad Asmara om hem en de Eritrese president Isaias Afewerki toe te juichen. De eerste ontmoeting tussen de leiders van beide landen in twintig jaar biedt kans op vrede en zeker ook op samenwerking waar beide landen economisch wel bij kunnen varen.

Het bezoek komt een maand nadat in Ethiopië de nieuwe, hervormingsgezinde premier Abiy aankondigde een vredesovereenkomst uit 2000 te eerbiedigen. Die deal maakte een einde aan een twee jaar durende grensoorlog. De leiders werkten gisteren achter gesloten deuren details uit, terwijl de bevolkingen van de buurlanden het nog nauwelijks konden geloven.

Economische ontwikkelingen

Het grensgeschil heeft de economische ontwikkeling van de twee landen zwaar belemmerd. Ethiopië heeft geen toegang tot de zee. Vóór het grensconflict maakte het gebruik van de Eritrese havens Massawa en Assab, maar vanwege de ruzie was Ethiopië gedwongen een nieuwe spoorwegverbinding aan te leggen met buurland Djibouti om daar van de dure havenfaciliteiten gebruik te maken.

"De Eritrese havens kunnen het logistiek makkelijker maken voor Ethiopië om zaken te doen", meent de Ethiopische econoom Eyob Tesfae. "Bovendien kan Eritrea er goed aan verdienen, omdat het belastingen kan heffen op het gebruik van de havens."

Ethiopië heeft op papier gezonde groeicijfers, maar de bevolking merkt daar weinig van. Nog meer dan eerdere regeringen wil premier Abiy de industrie versterken om werk te creëren en een eind te maken aan de situatie dat het land bijna alles moet importeren. Hij wil van Ethiopië een exportland maken.

Ethiopië is met ruim 100 miljoen inwoners een reus vergeleken bij het veel kleinere Eritrea met 5,5 miljoen mensen. "Als beide landen hun geschillen bijleggen, krijgt Eritrea er weer een nabije en grote handelspartner bij. Ethiopië is een enorme afzetmarkt voor Eritrese producten", zegt econoom Tesfae. "Ook kan Eritrea, dat nogal eens kampt met elektriciteitstekort, stroom importeren uit Ethiopië. Dat bouwt momenteel de grootste waterkrachtcentrale in Afrika."

De vijanden van mijn vijand zijn mijn vrienden

De Eritrese president Afewerki isoleerde zijn land politiek en economisch toen bleek dat de internationale gemeenschap Ethiopië niet ging dwingen zijn troepen terug te trekken uit grensgebieden waarvan het vredesakkoord bepaalde dat ze aan Eritrea behoorden. Onder het motto 'de vijanden van mijn vijand zijn mijn vrienden' ondersteunde hij iedere Ethiopische oppositiegroep die dat maar wilde. Ethiopië deed hetzelfde met Eritrese opstandelingen.

De onenigheid tussen Ethiopië en Eritrea werd na de vredesovereenkomst niet alleen uitgevochten via schermutselingen in het omstreden grensgebied, maar ook in Somalië. Ethiopië steunde daar de regering en Eritrea zou islamitische extremisten in het land hebben bewapend. De VN kondigde daarom in 2009 sancties af tegen Eritrea, waardoor de economie van het land nog verder in het slop raakte. Als de twee landen hun geschillen niet langer uitvechten in Somalië, kan dat zeker een effect hebben op de situatie daar - al vrezen analisten dat het een echte oplossing voor de problemen daar niet oplevert.

Ethiopië had voor de komst van Abiy een autocratische regering, terwijl ook Afewerki een repressief bewind voert. De laatste gebruikte de patstelling in het conflict om een onbegrensde dienstplicht in te voeren. Voor veel jongemannen een reden om het land te ontvluchten en te migreren naar Europa, onder meer naar Nederland. Mocht die vorm van dienstplicht door overeenstemming tussen Ethiopië en Eritrea worden afgeschaft, zou dat waarschijnlijk effect hebben op de migratiecijfers.

Ondanks het optimisme over de toenadering tussen de twee landen, waarvan de vlaggen gisteren broederlijk in Asmara naast elkaar wapperden, bestaat er ook kritiek. Vooral in de Ethiopische Tigray-regio die grenst aan Eritrea waren demonstraties tegen het besluit om het vredesakkoord na te leven. Tot het aantreden van premier Abiy hadden Tigrayers, een kleine etnische bevolkingsgroep in het land, de meeste macht - zowel politiek, economisch als binnen de veiligheidsorganen. Veel van de Ethiopische soldaten die tijdens de grensoorlog als kanonnenvoer zijn ingezet tegen Eritrea, waren afkomstig uit Tigray. In de regio is volgens sommigen de afkeer van de Eritreeërs groter dan de vreugde over de economische kansen die de opening van de grens de Tigrayers kan brengen.

Wederzijdse weerstand

Eritrea scheidde zich op vriendschappelijke wijze af van Ethiopië in 1993. Maar al na enkele jaren ontstonden er spanningen, deels veroorzaakt door persoonlijke aversie tussen de toenmalige Ethiopische premier Meles Zenawi en de Eritrese president Isaias Afewerki.

De situatie escaleerde in 1998 toen de legers van beide landen slaags raakten over onbeduidende stukjes grond langs de gemeenschappelijke grens. Officieel sneuvelden zeker 70.000 mensen, maar dat aantal ligt waarschijnlijk fors hoger. Het vredesakkoord van 2000 loste de wederzijdse weerstand niet op.

Lees ook:

Ethiopië accepteert na jaren dralen de grens met Eritrea

De roerige Hoorn van Afrika is in kalmer vaarwater terecht gekomen nadat Ethiopië zich – na zestien jaar – neerlegt bij de internationale uitspraak over het verloop van de grens met buurland Eritrea. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden