Historische sensatie van Beatrijs tot Donald Duck gratis te zien in 'De Verdieping van Nederland'

Geachte Meneer Den Uyl. Dit zijn ideeën voor de mensen van de trein want we willen dat ze vrijgelaten worden. En nou zal ik een idee zeggen. Je moet de gijzelaars proberen de trein uit te jagen en overal vallen maken.'

Zo begon Arjan Bogaard uit Eersel op 3 juni 1977 zijn brief aan de minister-president, die op dat moment worstelde met de gijzelingen door Zuid-Molukkers in Bovensmilde en De Punt. Het advies van de Brabantse schooljongen ligt nu met een paar andere kinderbrieven uit die tijd (én het antwoord van Den Uyl) in 'De Verdieping van Nederland'. Voor deze expositie hebben de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief de 'best bewaarde geheimen' uit hun collecties geselecteerd. Prins Willem-Alexander verricht vandaag de opening .

De expositie bestaat uit 45 vitrines, die elk kwartaal een andere inhoud krijgen, al blijven de thema's gelijk. In elk geval worden ze aangeduid als 'topstukken uit 1000 jaar vaderlandse geschiedenis'. In de schaars verlichte zaal loop je inderdaad tussen pronkstukken door die normaal voor stervelingen verborgen blijven. Bij elke 'kijkkast' kun je een beeldscherm aanklikken voor meer informatie, voor een quizvraag of voor een animatie.

Enkele vitrines naast de aandoenlijke kinderbrieven ligt de enige versie die overgeleverd is van de Beatrijs-legende, een kostbaar en rijkversierd handschrift op perkament dat tot een van de meesterwerken van de Middelnederlandse letterkunde wordt gerekend. De allereerste Nederlandstalige Donald Duck uit 1952 ligt daar weer vijf stappen vandaan, vlakbij het scheepsjournaal dat Abel Tasman in een onwaarschijnlijk helder handschrift bijhield van zijn reis om het onbekende Australië te verkennen. Het boek ligt opengeslagen bij de bladzijden met tekeningen van inheemse Maori's, met wie de mannen van Tasman een bloedige ontmoeting hebben (1642/43). Elders ligt een prent van de Groningse kunstenaar H.N. Werkman, die in 1942 clandestien de 'Chassidische legenden' met volksverhalen van Oost-Europese Joden uitbracht. Het is een grafisch juweeltje waarvan er maar een paar zijn gedrukt. Dan is er de Atlas Maior van Joan Blaeu (ca. 1660) met een plattegrond van Moskou en een Gezicht op Kaap de Goede Hoop van Joannes Vingboons (1660), stuk voor stuk unieke documenten die je nauwelijks in één adem of één zin durft te noemen.

Van een heel andere orde, maar tegelijk even zeldzaam is de gedichtenbundel 'Naenia' van P.C. Boutens, waarvan er in 1903 maar twaalf exemplaren zijn gedrukt door Joh. Enschedé. Het boekje in de vitrine is van Boutens zelf geweest en werd eigenhandig 'vercierd' door Jan Toorop. De wet op de afschaffing van de doodstraf (1870) verscheen tien jaar nadat de laatste veroordeelden in Nederland door de strop stierven: vijf dagen had de Tweede Kamer ervoor nodig om de wet te behandelen.

Over de laatste woorden die Willem van Oranje sprak voordat hij in de Prinsenhof in Delft stierf, zijn de geleerden het niet eens. In elk geval staat in de marge van de resoluties (besluiten) van de Staten-Generaal van 10 juli 1584 een aantekening 'Mon dieu ayez pitie de mon ame' en in de lopende tekst de Nederlandse versie 'Mijn God, ontfermpt u mijnder ende uw arme ghemeijnte'. In een animatiefilmpje onthult Petrus R. Frisius (Misdaadstadsomroeper) dat er van een complot geen sprake kan zijn.

Omstreeks 1900 ontwierp J.F. Rinke boekbanden en prentenboeken zoals 'Jong Holland op schaatsen'; het ligt het eerste kwartaal tussen een liefdesbrief van P.C. Hooft aan Tesselschade Roemers Visscher (1633) en de imposante kaart die Jan van Scorel van de polder Zijpe maakte (1552). Het archief van de KNVB is sinds enige tijd ondergebracht bij het Nationaal Archief: het foto-abum ligt opengeslagen bij de foto van het eerste Nederlands elftal (1894) dat een wedstrijd speelde tegen het eerste team van de Engelse havenplaats Felixstowe, pas vijftien jaar nadat de sport voor 'jonge heren' uit Engeland kwam overwaaien. En aan het einde van de zaal wordt alle aandacht opgeëist door de Spaanse versie van de Vrede van Münster (1648), waarmee de Tachtigjarige Oorlog tussen de Nederlanden en Spanje werd beëindigd. Een speciaal filter in de vitrine beschermt dit 'geboortekaartje' van de Nederlandse staat tegen overmatige belichting. De historische sensatie is er niet minder door. En dan te bedenken dat je deze topstukken straks gratis en voor niks kunt bekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden