Analyse

'Historische' samenwerking Mosul kraakt aan alle kanten

Koerdische peshmergastrijders op weg naar de frontlijn ongeveer dertig kilomer ten oosten van Mosul. Beeld ap

Een coalitie van onderlinge vijanden trekt gezamenlijk op om de Iraakse stad Mosul te bevrijden van IS. Hoe lang kan deze standhouden?

De langverwachte operatie 'Free Mosul' is eindelijk van start gegaan. Na twee jaar terreurbewind van Islamitische Staat (IS) begonnen zo'n 80.000 strijders van verschillende pluimage aan de slag om het IS-bolwerk en de miljoenenstad. Maar de deelnemers staan veelal zelf op voet van oorlog met elkaar. Dat de haast onmogelijke coalitie functioneert, is te danken aan Amerikaanse massage en toezeggingen. De vraag is of die ook tot het einde zal standhouden.

De grootste groepen op het slagveld zijn het Iraakse leger en de door Iran gesteunde sjiitische milities, de zogeheten Hashed al-Shabi ('Volksmobilisatie'). De Hashed heeft versterking gekregen vanuit Syrië, waar duizenden van zijn leden aan de zijde van president Assad vechten. Hun komst is controversieel, vooral vanwege het gevaar van wraakacties en hun slechte verstandhouding met de Koerden.

Meer dan tienduizend Koerdische peshmerga-troepen zijn eveneens op de grond aanwezig, bijgestaan door Koerden uit het naburige Iran. Iraakse soennieten, christenen en andere minderheden doen ook mee aan de strijd, elk met hun eigen militie.

De Koerden, die voorspellen dat de volgende strijd in Irak tussen hen en de sjiitische meerderheid zal gaan, hebben de sjiitische milities doorgang geweigerd door Koerdisch gebied. Zij lieten zelfs het Iraakse leger niet door totdat het de sjiitische vlaggen die het meevoerde had verwijderd. De Amerikanen dwongen af dat de Hashed-milities in ieder geval buiten de stad blijven.

Angst voor sjiieten

De maatregelen zijn belangrijk omdat de medewerking van soennitische burgers essentieel is voor de goede afloop van de strijd. IS vertelt dat de inwoners een bijltjesdag staat te wachten als de stad valt en verwijst naar de gebeurtenissen in de soennitische steden Tikrit en Falluja, waar sjiitische milities na de overwinning ook huishielden. Hoewel de verhalen flink zijn aangedikt door IS, is de vrees in Mosul voor de sjiitische strijders er niet minder om.

De deelname van de Turken is zeer omstreden, en heeft geleid tot harde woorden tussen de Turkse president Erdogan en de Iraakse premier Abadi. Honderden Turkse militairen staan klaar op een kleine basis in de Nineveh-vallei, niet ver van Mosul. De militairen kregen gisteren versterking van een tiental tanks en duizend man.

Erdogan zegt niet toe te staan dat de demografie van het soennitische Mosul wordt veranderd door toedoen van sjiitische milities. Premier Abadi beschouwt de Turkse aanwezigheid juist weer als een schending van de Iraakse integriteit, maar zwijgt ondertussen over de inmenging van bondgenoot Iran in zijn land.

De diplomatieke ruzie tussen Irak en Turkije is grotendeels gesust doordat de Amerikanen zich tussen de Iraakse en Turkse troepen hebben gevestigd en zij de Turks-Koerdische verzetsgroep PKK, Erdogans grootste vijand, hebben uitgesloten van deelname aan de slag.

Beeld Trouw L&F

Veroverde gebieden inlijven

Belangrijk in de strijd is ook de aanwezigheid van de Iraaks-soennitische militie. Deze wordt geleid door Atheel al-Nujaifi, de voormalige gouverneur van Mosul. Hij hielp eerder mee in het aanwakkeren van het lokale verzet tegen IS.

Op de achtergrond spelen de Amerikanen, Canadese en Britse commando's een grote rol. Zij ondersteunen de Irakezen en de Koerden op de grond en geven bommenwerpers aanwijzingen over waar te bombarderen. Een van de klussen is het vroegtijdig onschadelijk maken van bomauto's van IS, waarmee zelfmoordterroristen proberen in te rijden op de troepen. Gisteren kwamen bij zulke zelfmoordaanslagen vijf peshmerga-strijders om, onder wie de zoon van een bekend politicus.

De slag om Mosul gaat voor de Koerden overigens niet alleen om Mosul zelf. Zij hebben al aangekondigd dat zij zich na gedane arbeid uit Mosul zullen terugtrekken, maar niet uit de Nineveh-vallei en andere zogenoemde omstreden gebieden waarop ook Bagdad aanspraak maakt. De veroverde gebieden zullen worden ingelijfd door de Koerden, zo lieten zij deze maand weten.

Maar van onderling wantrouwen was gisteren weinig te merken. De Koerdische president Barzani meldde gisteren trots te zijn op 'de historische samenwerking'. "Het is voor het eerst dat het bloed van de peshmerga en het Iraakse leger vermengd wordt."

Bekijk in onze storymap het strijdplan voor de herovering van Mosul. Wilt u de storymap in volledig formaat lezen? Klik dan hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden