Historische kerkvergadering dreigt te mislukken: de Russen komen niet

De Russisch-Orthodoxe patriarch Kirill, in januari in Moskou, bij een kerstviering. Beeld epa
De Russisch-Orthodoxe patriarch Kirill, in januari in Moskou, bij een kerstviering.Beeld epa

1200 jaar ging er voorbij, en dit weekend moest het er eindelijk van komen: alle oosters-orthodoxe kerken zouden elkaar gaan ontmoeten. Zouden, want het lijkt er sterk op dat de historische bijeenkomst in het water valt.

De Grieks-Orthodoxe Kerk, de Russich-Orthodoxe Kerk, de Koptische kerk van Egypte, de nationale kerken van Balkanlanden: nooit eerder zouden hun leiders op één plek samenkomen.

Sinds de kerken van het oosten zich op het Tweede Concilie van Nicea in het jaar 787 losmaakten van Rome, leefden oosters-orthodoxe christenen naast elkaar. Iedere nationale kerk was zelfstandig en werd geleid door een hoogste geestelijke.

Die erkenden sinds 787 het gezag van de paus niet meer (vandaar hun besluit om alleen verder te gaan), maar door de eeuwen heen vertrouwden ze vooral ook elkaar niet altijd. Een liturgie die bol stond van de symboliek en mystiek, een grote rol voor iconen - dat hadden ze gemeen. Maar inhoudelijk en politiek voeren ze vaak hun eigen koers.

Eindelijk elkaar weer in de ogen kijken
De 'heilige en grote synode', waaraan ruim vijftig jaar is gewerkt, moest een moment worden waarop de nationale kerkleiders elkaar weer in de ogen keken, en serieus zouden spreken over zaken als het huwelijk, vasten en eenheid. Op welke punten konden ze de onderlinge banden aantrekken? En in hoeverre wilden ze meer open staan voor omgang met niet-orthodoxe kerken? Kortom: konden ze niet wat meer op één lijn komen?

Niet echt, zo blijkt nu. Twee weken geleden trok de Bulgaars-Orthodoxe Kerk zich terug. Er stonden 'niet erg belangrijke' onderwerpen op de agenda, stelde die in een verklaring. Bovendien was de synode te duur en hadden kerkleiders niet genoeg vrijheid bij het bepalen wat er in het slotdocument zou komen te staan. Het besluit kreeg navolging: een paar dagen later haakten ook de kerken van Servië, Georgië en het Griekse Antiochië af.

Nu krijgt de initiatiefnemer van de synode, de oecumenische patriarch Bartholomeus van Istanbul, nog meer slecht nieuws te verwerken. De Russisch-Orthodoxe Kerk trekt zich ook terug.

"We kunnen niet deelnemen aan een synode voor alle orthodoxe kerken als andere kerken niet gaan", vindt die. "De besluiten van deze bijeenkomst kunnen alleen geldig zijn als alle kerken deelnemen." Daarmee verliest de synode zijn gezag, want van de nationale kerken is de Russisch-Orthodoxe Kerk verreweg de grootste.

De leider heeft concurrentie, uit Moskou
Kerkpolitiek gekonkel als dit komt voort uit een strijd tussen de twee belangrijkste orthodoxe geestelijken, schreef Vaticaankenner en kerkjournalist Sandro Magister eerder dit jaar al. Aan de ene zijde staat patriarch Bartholomeus van Istanbul, die formeel de overziener is van alle orthodoxe gelovigen maar die geen eigen kerk heeft. Aan de andere kant staat patriarch Kirill van Moskou, die politieke invloed zoekt en ook gezien wil worden als de vader van alle orthodoxen.

Sommige kleinere kerken hebben ook hun bedenkingen bij de koers van Bartholomeus. Samenwerking met andere, niet-orthodoxe kerken vinden ze maar niets, en van (voorzichtige) vrouwenemancipatie en andere progressieve thema's willen ze al helemaal niets weten.

De organisatoren van de synode trekken zich daar niets van aan. "Er is geen opdracht gekomen om iets aan te passen", zegt mede-organisator Alexander Karloutsos van de Grieks-Orthodoxe Kerk in de Verenigde Staten. "We gaan gewoon door."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden