Historisch drama met liefde opgegraven

Christelijke martelaren die in Armenië door de Romeinen voor de leeuwen worden gegooid. Een historisch drama waarover Donizetti in 1840 een grootse opera schreef. Nu prachtig ruimtelijk opgenomen door Opera Rara.

De Britse dirigent Mark Elder leidt op dit moment bij De Nationale Opera met veel succes Hector Berlioz' 'Benvenuto Cellini'. Een opera die in 1838 een nogal onfortuinlijke première had in Parijs. Twee jaar later zag het Parijse operapubliek voor het eerst 'Les martyrs' (De martelaren) van Gaetano Donizetti. Ook die première leidde niet tot een zegetocht voor het werk. Toevallig is Sir Mark Elder nu ook de stijlvolle dirigent op een net verschenen opname van 'Les martyrs'. Het is de plaatpremière van de nieuwe, kritische editie van de partituur, liefdevol opgenomen door Opera Rara.

Berlioz en Donizetti, onverenigbare grootheden. De heetgebakerde Berlioz fulmineerde graag tegen Donizetti en noemde 'Les martyrs' in zijn kolommen 'een Credo in vier aktes'. De goedmoedige Donizetti zei over Berlioz dat die de bittere vijand van iedereen was, behalve van Beethoven.

Berlioz' aanval op Donizetti is verklaarbaar. Hij zat natuurlijk nog met de mislukte 'Benvenuto Cellini' van twee jaar eerder in zijn maag. En achter Berlioz' niet malse kritiek op 'Les martyrs' school voor een deel natuurlijk jaloezie. Ga maar na. In 1840 was het in de Parijse operatheaters alles Donizetti wat de klok sloeg. In de Opéra speelde 'Les martyrs', in de Opéra-Comique 'La fille de régiment' en in het Théâtre de la Renaissance een Franse bewerking van 'Lucia di Lammermoor', en dat allemaal ongeveer tegelijkertijd. Een jaar eerder was 'L'elisir d'amore' in het Théâtre-Italien uitgegroeid tot één van Donizetti's allergrootste successen ooit.

In tijden dat wij zangers graag in hokjes willen stoppen is het goed om te weten dat de tenor die de rol van Cellini had gezongen, in Donizetti's opera de martelaar Polyeucte stem gaf. Die tenor was de beroemde Gilbert Duprez, die over een uitzonderlijke stem beschikte. De rol van Polyeucte is dan ook haast net zo lastig te zingen als Cellini. Maar liefst vijf van de overige solisten in Donizetti's opera waren beroemdheden en ook zij hadden twee jaar eerder in Berlioz' opera gestaan, onder wie de absolute stersopraan Julie Dorus-Gras, toen Teresa, nu Pauline.

Klepserpent

En Parijs had in de 19de eeuw het allerbeste operaorkest ter wereld. Dat hoor je in 'Les martyrs' terug. Uit tijdgebrek had Donizetti zijn eerdere opera 'Poliuto' (door de censuur in Napels verboden) omgewerkt tot deze 'Les martyrs', maar hij hield daarbij goed rekening met de mogelijkheden die het Parijse orkest hem bood.

De originele ouverture, met ingebouwd koor, begint met vier fagotten, hoorns en pauken. Hier wordt meteen die specifieke klank van blaasinstrumenten uit het Parijs van rond 1840 duidelijk. Ook het in onbruik geraakte koperen blaasinstrument de ophicleïde - ook wel klepserpent genoemd - heeft hier al meteen een belangrijke rol. Schitterend hoe de musici van het authentieke Orchestra of the Age of Enlightenment hier in sfeer en ingehouden drama aftrappen. Elder werkt vaker met dit orkest en hij weet in de lange partituur onverwachte kleuren en halftinten te vinden.

Het verhaal is redelijk snel verteld. Het speelt zich af in de hoofdstad van Armenië in de derde eeuw tijdens de Romeinse overheersing. Romein Polyeucte heeft zich tot het christendom bekeerd, met uiteindelijk grote gevolgen voor hemzelf en zijn vrouw Pauline (die heimelijk verliefd is op een ander). Paulines vader Félix en haar geliefde Sévère moeten uiteindelijk toezien hoe de bekeerde Pauline aan de arm van Polyeucte de arena betreedt om door de leeuwen verslonden te worden.

Groots, historisch drama, daar hield men in Parijs van. En Donizetti wist hoe hij een en ander spannend op moest bouwen. Massascènes en grote climaxen waren bij hem in goede handen. Op de nieuwe opname, vorig jaar gemaakt voorafgaand aan een succesvolle concertante uitvoering in Londen, is dat goed hoorbaar.

Michael Spyres zingt de rol van Polyeucte met groot gemak en heeft in de hoogte geen enkel probleem. Joyce El-Khoury is als Pauline aan hem gewaagd en maakt vocaal een mooie ontwikkeling van opstandige vrouw naar vastberaden martelares. Goeie rollen zijn er van David Kempster (Sévère) en Brindley Sherratt (Félix). Zoals altijd bij Opera Rara is het geheel voorbeeldig uitgebracht met een zeer informatief boekje, waarin een verhelderende tekst is opgenomen van Flora Willson, de musicoloog die de kritische uitgave van de partituur bezorgde.

Er bestonden al wel wat opnamen van 'Les martyrs' (onder andere met de Turkse diva Leyla Gencer), maar dat zijn niet bijster goed klinkende live-opnamen. Van de Italiaanse voorloper Poliuto kenden we de beroemde live-opname met Franco Corelli en Maria Callas. Maar de nieuwe Opera Rara-opname is helemaal compleet, prachtig ruimtelijk opgenomen, fantastisch gedirigeerd en gezongen, en uitstekend gedocumenteerd. Het is een aanwinst voor alle liefhebbers van opera en die van Donizetti in het bijzonder.

OPERA

Sir Mark Elder

Donizetti 'Les martyrs' (Opera Rara)

****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden