Historisch akkoord heft koninkrijk op

De Nederlandse Antillen en Nederland hebben een historisch akkoord gesloten. Het onmogelijke lijkt bereikt: het koninkrijk wordt opgeheven, maar de banden aangehaald.

Het kan verkeren. Ernst Hirsch Ballin (CDA) stond begin jaren negentig als minister van justitie en Antilliaanse zaken op het punt eenzelfde ingrijpende staatsrechtelijke vernieuwing af te spreken. Het document is toen door zijn Antilliaanse collega Suzy Römer verscheurd.

Door het aftreden van partijgenoot Donner zat Hirsch Ballin nu weer aan tafel. Met collega Atzo Nicolaï, die weer door een andere crisis de opgestapte D66’er Pechtold is opgevolgd. De combinatie van de dossiertijger Hirsch Ballin en de practicus Nicolaï bleek succesvol. Wie sinds het scheur-incident op Curaçao de worsteling van de Antillen en Nederland heeft gevolgd, zag de bereidheid groeien om tot een andere invulling van het Koninkrijk te komen. De in 1954 bedachte structuur holde aan alle kanten uit. De kleine eilanden Saba, Sint Eustatius en het dunbevolkte Bonaire konden steeds minder overweg met de centrale regering. Sint Maarten vervreemdde van het gezag in Willemstad op Curaçao, bijna duizend kilometer weg. Ook Curaçao – dat in het Antilliaanse parlement (de Staten) getalsmatig overheerst, wilde af van de bestuurlijk toplaag. Om zo de sores van de andere eilanden van zich af te schudden.

De toenmalige premier Lubbers stelde in 1992 voor dat de eilanden een directe band met Nederland konden aangaan. Opdat tenminste een deugdelijk (financieel) bestuur en rechtspleging op niveau gegarandeerd konden worden. Nederland zou de ’bovenlaagfunctie’ op zich nemen. Maar dat mislukte dus.

Wat nu in Den Haag overeen is gekomen, heeft veel weg van wat Lubbers voor ogen stond. Om meer autonomie voor de eilanden te creëren, was voor Nederland een voorwaarde dat er garanties zouden komen voor de handhaving van een goed bestuur. Lubbers noemde dat een ’Siamese tweeling’. In de afgelopen vijftien jaar is er na de scheur-scène op de eilanden niet veel ten goede veranderd. De verlammende schuldenlast liep alleen maar op. De armoede is dramatisch gestegen, net als de criminaliteit. Corruptie-schandalen troffen bedrijfsleven en politiek. De roep om veiligheid en bescherming is sterker geworden.

Voor verbetering van de rechtshandhaving is een werkbare oplossing gevonden die ook recht doet aan de grotere autonomie van de eilanden. Ze krijgen hun eigen politiekorps en rechtbank. De lokale bestuurders zijn verantwoordelijk voor de openbare orde. De opsporing en rechtsgang worden gestuurd door een procureur-generaal. Beroep kan aangetekend worden bij een Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Dat kan zich buiten iedere verdenking van partijdigheid uitspreken over eerdere vonnissen, is de verwachting.

Met een zucht van verlichting is de centrale Antilliaanse regering opgeheven. Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden bijzondere gemeenten. Curaçao en Sint Maarten krijgen een ’status aparte’ zoals Aruba al heeft. Hun autonome start wordt niet overschaduwd door de gezamenlijke schuld van 2,3 miljard euro. In ruil voor strakke financiële discipline en controle was Nederland bereid die last weg te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden