Historicus Willem-Alexander ziet hoe digitalisering zijn wetenschap heeft veranderd

Koning Willem-Alexander tijdens een werkbezoek aan het Humanities Cluster van het KNAW.Beeld ANP

Op voor hem enigszins vertrouwd terrein op werkbezoek bij de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) werd koning Willem-Alexander rondgeleid om de digitalisering van de wetenschap met eigen ogen te zien.

Geschiedenis, taalkunde en cultuurwetenschappen hebben net als de bèta's te maken met grote hoeveelheden data. Ook geesteswetenschappers moeten instrumenten bouwen om daar kennis uit te halen. Op werkbezoek bij de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) in Amsterdam woensdag, kreeg koning Willem-Alexander voorbeelden daarvan te zien. 

De digitalisering heeft de geesteswetenschappen die hun eigen instituut hebben, zoals het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en het Meertens Instituut voor Nederlandse taal en cultuur, bijeengebracht onder één dak. Die verschillende geesteswetenschappen kunnen elkaars digitale technologie benutten en daarmee ook beter samenwerken. De analyse van teksten, bijvoorbeeld, wordt nu door computersystemen ondersteund die kennis van taal, cultuur en geschiedenis combineren.

Het is enigszins vertrouwd terrein voor de koning, die geschiedenis studeerde in Leiden. Bij aanvang van zijn werkbezoek stond Willem-Alexander even stil bij het recente overlijden van historicus Henk Wesseling, die niet alleen zijn leermeester was in Leiden maar ook ooit rector van een van KNAW-instituten in de sociale en geesteswetenschappen: het NIAS. 

Aansluitend bij de professionele belangstelling van de vorst gaven de KNAW-onderzoekers het voorbeeld van resoluties die in de loop van de geschiedenis zijn aangenomen door het parlement. Een poging om die door mensen te laten rubriceren stierf een stille dood, omdat het te lang zou gaan duren. Nu doet een computersysteem dat, op basis van scans, en de teksten hoeven daarvoor niet eens te worden vertaald naar modern Nederlands.

Gehakt

Door te putten uit grote dataverzamelingen zijn wetenschappers inmiddels in staat patronen te ontdekken in de arbeidsparticipatie van vrouwen of de verspreiding van nationalisme in Europa sinds het begin van de negentiende eeuw. Patronen die voorheen voor het menselijk oog onzichtbaar bleven.

Onderzoekers van de letterkundige afdeling van het Huygens ING stortten zich op de vraag wat een tekst literair maakt. Ze vroegen het lezers en kregen antwoord van 14.000 mensen. Daar kun je alleen gehakt van maken met geavanceerde digitale technieken. Dan kun je zien hoe het literaire karakter van teksten afhangt van de lengte van zinnen, de woordenschat, maar ook het label dat de uitgever erop plakt. En je ziet dat teksten van een mannelijke auteur eerder als literair worden beoordeeld dan pennevruchten van een vrouw. 

Willem-Alexander kreeg gisteren de kans een test te maken die onlangs op festival Lowlands in première ging: kunnen mensen het verschil zien tussen echte teksten van Nederlandse rappers en rapteksten die door een computer zijn gemaakt? De vorst scoorde 60 procent, en bewees daarmee dat hij echte rapteksten beter herkent dan de gemiddelde Lowlands-bezoeker. Maar ook Willem-Alexander kwam niet veel hoger uit dan toeval. Blijkbaar is de computer in staat behoorlijke rapteksten te produceren. De raptaal is het probleem niet, zeggen de onderzoekers, maar wel het ritme: in muzikaliteit kan de computer de mens niet evenaren. Nog niet.

Lees ook:

De hofhouding: Willem-Alexander als CEO van een geolied familiebedrijf

De hofhouding bestaat allang niet meer uit adellijke lieden die erebaantjes vervullen. Koning Willem-Alexander - vandaag 51 jaar oud geworden - is topman van een modern bedrijf met ruim driehonderd werknemers. Zijn belangrijkste producten: samenbinden, aanmoedigen en vertegenwoordigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden