Historicus: onderzoek rk kerkkunst op antisemitisme

NIJMEGEN - Zowel de kruiswegstaties in rooms-katholieke kerken als de liturgische teksten uit de lijdensweek bevatten tot op de dag van vandaag elementen van anti-judaïsme en antisemitisme. Theologen en kunsthistorici zouden hiernaar onderzoek moeten doen, vindt de rk kerkhistoricus dr. T. van Schaik.

De rk kerkhistoricus dr. T. van Schaik deed deze kritische aanbeveling tijdens een studiedag aan de Katholieke Universiteit in Nijmegen over katholieken en antisemitisme. Als jochie van zes kreeg hijzelf van zijn moeder te horen dat 'de Joden' Jezus aan het kruis hadden geslagen, een mededeling die bevestigd werd door de afbeeldingen van de kruisweg in zijn parochiekerk. Veel rk gelovigen zijn met dezelfde voorstellingen en daarbij behorende teksten en gebeden opgegroeid, stelde hij.

Het onderzoek naar antisemitisme onder Nederlandse rooms-katholieken kan daarom gebaat zijn bij een stelselmatig theologisch-kunsthistorisch onderzoek naar de vormgeving van de kruisweg. Ook is een literaire studie van de lijdensmeditaties en de bijbehorende handleidingen op zijn plaats, aldus Van Schaik.

Hij hield zijn pleidooi in een gezelschap van wetenschappers die voor het eerst samen om tafel zaten om een aanzet te geven voor nieuw onderzoek naar de relatie tussen katholieken en antisemitisme in Nederland en België. Vergeleken met andere landen in Europa is deze vraag in het Nederlandse taalgebied tot dusver slechts fragmentarisch bestudeerd.

De socioloog R. Konig pleitte voor een onderzoek naar de vraag in hoeverre rooms-katholieken in brede zin antisemitisme als een probleem zien. Hij zei te vermoeden dat ze dat niet als zodanig ervaren, waardoor het kan voortwoekeren. In 1997 bleek uit het proefschrift van Konig dat rooms-katholieken in verhouding tot protestanten en andere gelovigen het meest antisemitisch zijn.

Bij de bestudering van antisemitisme gaat het erom de patronen in de katholieke identiteitsvorming bloot te leggen, die woekeren op traditionele negatieve stereotyperingen van Joden en jodendom, zei studiesecretaris E. Ottenheijm van de Katholieke Raad voor Israël (KRI), het adviesorgaan voor de Nederlandse bisschoppen. Als die patronen wezenlijk blijken voor het moderne katholicisme, heeft iemand die goed katholiek wil zijn volgens hem een levensgroot probleem. ,,Om nog maar te zwijgen van degenen die altijd al de klappen van de zweep voelen: de Joodse gemeenschap.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden