Hippe wijk werkt als smeltkroes

reportage| Trouw-redacteur Sybilla Claus verbleef drie weken in verschillende delen van Chicago en volgde een aantal inwoners. Vandaag: Shuhei Yamamoto en Jane Flotte uit de North Side, als gemengd stel onderdeel van een van de snelst groeiende groepen in het land. Hoe beleven zij de raciale verhoudingen? Slot van een drieluik.

In het oudste Japanse restaurant van Chicago, Etto aan de Halstedstraat, eet Shuhei Yamamoto (30) een kom ramen, brede noedels. Zijn vriendin Jane Flotte (28) heeft zalmsushi en een tonijnrol besteld. Als single leefde Shuhei op bonen en toast, maar sinds ze samenwonen is ook hij op de gezonde toer. De ochtend begint met een smoothie van spinazie, banaan, macha (groene thee) of kokoswater. 's Avonds is er vaak vis. "Heerlijk." En altijd staat er witte rijst klaar in de rijstkoker, zoals in Azië gebruikelijk is. "Eigenlijk eten we Japans", luidt de conclusie.

Shuhei kwam naar de VS toen hij drie was. Het gezin Yamamoto vestigde zich in Ohio. Zijn vader zat in het management bij bandenbedrijf Firestone. Zijn ouders vonden hun vaderland te conformistisch en competitief. "In Tokio hadden we een klein appartement. De verwachting is vooral om decennialang een goede werknemer te zijn. Mijn ouders dachten hier meer geluk te vinden. Ze wilden dat mijn broertje Kohei en ik blij waren", vertelt Shuhei. Natuurlijk moest hij zijn best doen, maar niet op de manier van de strenge Aziatische Tijgermoeders, gedreven ouders die pas rusten als hun kind advocaat is. "Zij vonden het net zo belangrijk dat we vrienden hadden en lekker gingen sporten."

Jane is van Iers-Duitse komaf en komt uit Florissant, een blanke voorstad van St. Louis, pal naast het zwarte Ferguson. Dat plaatsje werd berucht door wekenlange rellen die de doorbraak betekenden voor de beweging Black Lives Matter. "Mijn vader weet nog hoe de schooldirecteur verontrust zijn ouders belde omdat hij met een zwart vriendje had gespeeld. Het maakte dat hij altijd voor gelijke rechten was."

Dat heeft zijn kinderen ook gevormd. Jane ging naar een middelbare school van de Zusters van Loretto, die onrecht bestrijden en vrouwen mondiger maken. Na haar examen was ze een jaar vrijwilliger in Washington DC bij de zusters daar. "Een non had een radiozender, de ander vocht voor homorechten. Ze doen veel feministisch werk."

Tegenwoordig werkt Jane als vrijwilliger bij een groep die opkomt voor verkrachtingsslachtoffers. Op haar rechterarm prijkt een grote tattoo die haar voor altijd met de nonnen verbindt: "Het is de spiraalvormige trap uit hun kapel in Santa Fe."

Bondgenoten

Als gemengd stel horen Shuhei en Jane bij een groeiende groep. Van de nieuw gesloten huwelijken in de VS is al 15 procent etnisch gemengd. Bij de samenwoners lag het percentage volgens de nationale census uit 2010 tegen de 20 procent. Om precies te zijn 18 procent voor hetero's en 21 procent voor homo's. Die demografische revolutie - in 1960 trouwde 0,4 procent gemengd, in 1980 was dat 3,2 procent - schudt de raciale verhoudingen van de bevolking flink op, nadat die lang op zo'n 15 om 85 procent was vastgeroest. Dat gaf de witte meerderheid altijd vrij spel, bijvoorbeeld om immigratie van Chinezen en andere Aziaten te verbieden. Maar het aantal latino's en gemengde families groeit snel en het is de vraag in hoeverre de machtsverhoudingen in de VS daaroor gaan verschuiven. Over vijf jaar zijn blanken in de groep tot 18 jaar al in de minderheid en nu al groeien veel jongeren gemengd op.

Daar heeft Shuhei niet van kunnen profiteren. Hij probeerde op zijn witte school zo min mogelijk op te vallen. Als volwassene haalt hij de schade in. Hij is nu trots op zijn afkomst, hoewel zijn Japans rammelt. "Ik ben Aziaat, Japans, Amerikaan met een kleur. Ik voel me bij al die kwalificaties goed. Het is belangrijk de gemeenschappelijke ervaring van onderdrukking uit te spreken in een cultuur die dominant wit is. Je te identificeren met bondgenoten."

De Japanse Amerikanen hebben een dramatische periode meegemaakt. De overheid interneerde na de aanval op Pearl Harbor in 1941 zo'n 120.000 Japanse Amerikanen in kampen in het binnenland, en gaf pas in de jaren tachtig toe dat dit gebeurd was 'door racisme en oorlogshysterie'. Waarom werden toen de Duitsers niet bijeen gedreven? "Die weken fysiek niet af. Japanse Amerikanen moesten blijkbaar van de hoofdcultuur worden afgescheiden", zegt Shuhei met zijn arm om de stoel van Jane geslagen.

Die voor Japanse burgers zo pijnlijke internering wordt op scholen amper aangestipt, weet Jane. "De VS zijn niet goed in het erkennen van fouten uit de geschiedenis. Slavernij wel, verder niet. Japanners die tegen de internering vochten zijn vergeten, zij worden neergezet als passieve groep."

De geschiedenis van de VS is door blanken geschreven. Daartegen ontstaat steeds meer weerstand. In South Carolina is de confederatievlag - symbool van zuidelijke staten die in de Burgeroorlog voor behoud van slavernij vochten - al officieel neergehaald.

Bij die vlag houdt het niet op. Want waarom zou een 'bruin' Amerika nog Columbusdag vieren, naar de Italiaan die in 1492 de Amerika's 'ontdekte', maar de gastvrije Arawak-indianen op de Bahama's direct als potentiële slaven zag? Shuhei's ouders wonen in Seattle, dat de omstreden nationale feestdag vorig jaar heeft veranderd in Inheemse Volkendag, net als Minneapolis.

"Progressief Amerika krijgt het steeds moeilijker met dit soort dagen. Gekleurde mensen voelen dat de witte geschiedenis die traditioneel gevierd wordt, niet klopt met hun eigen ervaringen. De zwarte auteur Ta-Nehisi Coates zegt dat de VS is gebouwd over de ruggen van zwarten. Wat valt daaraan te vieren?" En wie werd er eigenlijk onafhankelijk op 4 juli 1776, een van de belangrijkste feestdagen van het land?

Jane stuurde op een dag een link over 'Loving Day', een toepasselijke naam voor een nieuwe feestdag om gemengde relaties te vieren. Het zwart-witte echtpaar Mildred en Richard Loving werd in 1958 door agenten in bed gearresteerd. Hun kersverse huwelijk viel in de staat Virginia onder 'onwettelijk samenwonen'. De Lovings kregen de keus: de staat uit of de cel in. Ze verhuisden, en kregen pas in 1967 gelijk bij het Hooggerechtshof, dat dergelijke wetten ongeldig verklaarde.

"Vreemd om te beseffen dat wij toen niet samen hadden kunnen zijn", zegt Jane. "Het huwelijk was lang een instrument om sociale hiërarchieën te handhaven, en blanken en heterosekuelen privileges te geven. Inmiddels is gemengd huwen geaccepteerd. Het Amerikaanse idee van wat een familie kan zijn, wordt steeds inclusiever. Het recente besluit van het Hof om het homohuwelijk toe te staan past in dat plaatje."

Vriendenclubje

De twee zijn ruim een jaar samen. Ze deelden al jaren een vriendenclubje en kletsten heel wat af op G-chat, hét communicatiemiddel voor hun groep vrienden die allemaal op kantoor werken bij een of ander modern bedrijf. Ergens vorig jaar vroeg Jane Shuhei mee uit. Gegiebel. Inmiddels is Jane bij Shuhei ingetrokken. Na het ontbijt nemen ze de metro naar het centrum. Aan het eind van de dag treffen ze elkaar weer in hun tweekamer-appartementje. In de woonkamer past niet veel meer dan een bank, dressoir en een tv. Een ventilator met lampjes zwiert aan het plafond in de rondte.

Jane studeerde Engels en genderstudies; dat heeft haar geleerd de wereld te analyseren vanuit verschillende machtsgroepen. Shuhei studeerde literatuur en cultuur, wat hem aanzette tot sociaal bewustzijn. Ze zijn intelligent, volgen het nieuws, kiezen hun woorden met zorg en brengen hun mening weloverwogen en kalm naar voren.

Op maandagmiddag bezoek ik Shuhei op zijn kantoor in The Loop, het zakencentrum en hart van de stad. Hij is sociale media-beheerder voor 'Teach for America' dat zij-instromers plaatst als docent op scholen in achterstandswijken. In hoge ruimtes werken een paar jongeren in stilte achter hun computer. Shuhei laat een relaxruimte zien met banken: "Hier kun je een dutje doen, of lekker rustig zitten."

Jane werkt in een ander deel van het centrum als schrijver voor Brad's Deals, een kortingsbedrijf zoals Groupon, maar wil maatschappelijk werk gaan studeren. Zij geeft yogales, hij bokst en speelt gitaar in een indie-rockband. Op vrijdag werken ze vaak thuis. Dat hoort bij de extraatjes die moderne bedrijven bieden. "Daarmee concurreren zij om jong talent dat ze nodig hebben voor de ontwikkeling van hun website en sociale media."

Jane en Shuhei wonen in Lincoln Park, een wijk in de North Side van Chicago. De dichtbevolkte wijken daar lijken op Amsterdam door de mix van alles: gemengde stellen, rassen, homo's, fietsers, taxi's en oneindig veel eettentjes. Het duo voelt zich prettig in hun hippe wijkje. Maar het beeld van Amerika als meltingpot - versmelting van volken - is een illusie. De North Side is een uitzondering. Chicago scoort landelijk slecht door zijn segregatie: Afro-Amerikanen wonen al honderd jaar in de South Side en waar zij komen wonen, volgt steevast een white flight.

Jane geeft haar stad daarom een zes, Shuhei na wat wikken en wegen een drie voor het integratieniveau. Shuhei: "Mijn ouders vertelden dat ze zich in Chicago nooit lekker hebben gevoeld. Niet dat ze zich onveilig voelden, maar ze kregen mee dat ze anders waren. In Seattle gaat het uitstekend. Ik voel me ook meer op mijn gemak in grote steden aan de Westkust. Omdat daar meer Aziaten wonen en omdat de segregatie er minder is."

Wat de North Side ook zo ontspannen maakt, is het ontbreken van het bendegeweld dat de South en West Side teistert. De meeste noorderlingen beseffen dat waarschijnlijk niet, omdat ze nooit in de overwegend zwarte South Side of bij de latino's in de West Side hoeven te zijn. "In de metro mixt iedereen, maar je weet ook wie waar gaat uitstappen", zegt Jane. De twee zijn zich er terdege van bewust dat ze in een bevoorrecht, vreedzaam deel van Chicago leven.

Onnadenkendheid

In het najaar waren Shuhei en Jane in het Japans-Amerikaanse geschiedenismuseum in Los Angeles. Shuhei volgde er voor zijn werk een conferentie voor Amerikanen uit Azië en de landen rond de Stille Oceaan. "Het zette me aan om meer over mijn raciale identiteit na te denken."

In zijn jeugd was hij altijd de enige Aziaat. Eerst op een slechte, gemengde openbare school, later op een christelijke privéschool met ineens vooral witte kinderen, in een witte buurt. "Ik was niet zo trots op mijn Japans zijn", formuleert hij bedachtzaam. "Je probeert als kind vooral om niet op te vallen." Hij weet nog hoe klasgenoten zich omdraaiden en 'boem' riepen toen de atoombom op Hiroshima aan de orde kwam. "Kinderen zijn idioten", zegt hij er achteraf over. Toch stak het, want weer werd hij apart gezet.

De discriminatie die Shuhei ervaart, is zelden echt vals. "Het is vooral domheid. Zo vragen velen wat mijn naam betekent. Niets!" Witten denken dat iedereen uit een andere cultuur een naam heeft die iets betekent, stelt Jane. "Mijn naam is in het Hebreeuws 'God is genadig', maar daarnaar vraagt niemand." Zelfs bij millennials (de generatie die rond 2000 volwassen werd) die volgens enquêtes rassengelijkheid en homoseksualiteit accepteren, ziet Jane onnadenkendheid. "De tolerantie lijkt oppervlakkig, zij plaatsen net zo goed kwetsende opmerkingen."

Zoals de collega's die Shuhei verwarren met een andere Aziaat - 'die er echt heel anders uitziet' - of zelfs met een Chinese vrouw. Stuk voor stuk progressieve millennials. "Ook mijn witte vrienden kennen weinig Aziaten. Ik heb vaak het gevoel dat ik voor blanken heel Azië vertegenwoordig. Dat ze denken dat alle Aziaten sociaal bewust zijn. Als ik voorstel om sushi te eten, zie ik mezelf ineens door een vergrootglas."

Jane geeft nog een voorbeeld van onnadenkendheid. "Een vriend zegt dan ineens: 'Hij rende weg voor de politie, dus was hij een crimineel.' Ze praten niet over het systeem dat toelaat dat agenten zoveel zwarten doodschieten."

Toch groeit de tolerantie, ziet Jane bij de generatie van haar broer, acht jaar jonger dan zij. "Op mijn school kwam niemand uit de kast. Bij hem meerderen. Ze hebben in onze huiskamer protestborden gemaakt."

"Jane steunt me bij het zoeken naar mijn identiteit", zegt Shuhei. "Het stoort hem dat de eeuwige vraag blijft: Waar kom je vandaan? "Zo'n vraag maakt je tot 'een ander'. Het hele proces dwingt je jezelf als eeuwige buitenlander te zien."

Uilskuiken

Het bezoek aan het Japanse geschiedenismuseum in Los Angeles was ook het moment waarop de twee op een dieper niveau over hun eigen relatie gingen spreken. Meestal zie je westerse mannen met een Aziatische vrouw. Jane: "Hun ideaal van een exotisch uitziende vrouw die kleiner en onderdaniger is, heeft veel van een fetisj."

Waarom zie je zo weinig Aziatische mannen met witte vrouwen? Masculiniteit heeft in Japan een ander gezicht, legt Shuhei uit. "Een Japanse man wordt hier misschien als zwak gezien. Amerikaanse mannen leren agressief te zijn, emotioneel en fysiek dominant, overdreven zelfverzekerd, laatdunkend over alles wat voor hen een uitdaging vormt." Jane neemt de draad van zijn verhaal vloeiend over: "Zoals dingen die vrouwen leuk vinden of opvattingen over oorlog of sport die niet overeenkomen met hun eigen mening."

Shuhei denkt dat hij dankzij zijn immigrant-zijn empathie heeft kunnen ontwikkelen. "Ik werk veel met vrouwen, ik hoop uit te stralen dat ze zich bij mij op hun gemak kunnen voelen."

Opvallend is dat in blockbusters de Aziatische man vooral een uilskuiken is, een clown, in een bijrol. "Triest. Japanners worden gezien als onderdanig - dat stereotype berooft Aziaten van hun kracht. Als kind zag ik nooit een Aziatische man in een relatie. Het gevolg was dat ik mezelf ook niet als erotische partner zag." Hij is lovend over een serie die eindelijk een Aziatisch gezin in de hoofdrol heeft: 'Fresh off the boat', waarin Taiwanese migranten de American Dream nastreven.

Non-seksuele wezens

Het stoort Shuhei dat media zijn groep nog steeds als non-seksuele wezens neerzetten. Jane vertelt hoe in het café een witte man soms met haar staat te flirten alsof Shuhei er niet is 'en ik single ben'. Shuhei kan het beter vinden met vrouwen, dan met 'witte heteromannen en hoe zij de wereld benaderen'. Met Kerstmis gaf hij Jane een boek over feminisme. Dat doet hij wel vaker. "Ik moet ze nog lezen", bekent zij.

Later in de week lopen we vanaf hun appartement door het rustige Lincoln Park-buurtje naar een café waar hipsters geconcentreerd op hun laptop werken. Jane bestelt jasmijnthee, Shuhei koude groene thee en we strijken neer in een ronde cabine met zachte stoelen achterin de zaak, waar je met een paar mensen ongestoord kunt praten.

Ooit willen de twee trouwen. Dat Jane dan haar eigen naam houdt en dat ze voorlopig geen kinderen willen, is voor de omgeving moeilijker te verteren dan hun verschillende raciale achtergronden, vermoedt zij. Jane: "Qua sentiment wordt moederschap in de VS vereerd, maar in het beleid is er geen steun voor. Bovendien werkt de behoeftigheid van kinderen me op de zenuwen." Dit soort dingen kun je in de Amerikaanse cultuur beter niet hardop zeggen. "Wie geen kinderen wil, moet zich verantwoorden."

Een kind verandert in de VS vooral het leven van de moeder radicaal. Daarom laat Shuhei in eerste instantie de keuze aan zijn vriendin. "Vreemd dat toch velen in onze kring de traditionele weg kiezen: een diamanten ring, de man die de vrouw moet vragen. Dat ze ervan uitgaan dat ik nu snel kinderen wil. Daardoor kun je het thema niet even wegparkeren", zegt Jane.

Stel dat, toch, ooit de ooievaar langs komt? Het internet wemelt van verhalen van jonge multiraciale Amerikanen die moeite hebben met het vinden van hun identiteit. Dat de blanke machthebbers eeuwenlang letterlijk alleen zwart of wit wilden zien, maakt die zoektocht extra moeilijk. Neem het feit dat de overheid op haar formulieren pas sinds kort variatie toestaat bij het invullen van raciale hokjes.

Hoe zou Shuhei een Japans-Iers-Duits kind opvoeden? "Er veel over praten, en een school zoeken die diversiteit waardeert", zegt hij. Jane: "Het zijn vooral witten die snel zeggen dat kleur er niet toe doet, maar zo simpel ligt het niet." Shuhei: "Je identiteit bepalen wordt steeds complexer."

Dat is ook te zien op internet. Talloze Amerikanen doorbreken de multiraciale onzichtbaarheid via facebookgroepen als Mixed Nation, Love Crosses Borders, Interracial Dating, Blaxicans en We are the 15 percent. De laatste groep is vernoemd naar het aantal nieuwe huwelijken dat gemengd is en viert het bestaan van gekleurde families in alle soorten en maten met veel foto's.

Hoe zien de bewuste millennials Jane en Shuhei de raciale toekomst? Denken zij dat blanken de verkleuring die in de VS al 'verbruining' heet, als bedreiging zien? Zeker weten, zegt Jane. "Kijk maar naar de retoriek over migranten. Conservatieve blanken willen Amerika blank houden. Nog maar kort geleden brachten de media verhalen over wangedrag van witte studentenverenigingen. Die hebben een lange geschiedenis van verkrachting en racisme. Ze gebruiken steevast 'traditie' als argument om te blijven bestaan: 'Het betekende zoveel voor mij'." De onwil om te luisteren staat voor Jane symbool voor veel blanke organisaties met macht.

Shuhei is er kort over: "Die studentencorpsen op universiteiten kweken een cultuur van seksueel geweld en racisme". De spectaculaire groei van het aantal latino's in de VS zal de machtsverhoudingen wat hem betreft niet snel veranderen. "Zelfs als zij tot een minderheid zijn geslonken zullen witte mannen nog steeds de controle over geld en politiek houden, ten koste van andere rassen. Ik hoop dat ik ernaast zit, en dat het op meer harmonieuze wijze verbetert."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden