Hip Belgrado wordt populair, maar laat zich niet temmen

De creatieve chaos van Belgrado's uitgaansleven doet denken aan Berlijn in de jaren negentig. Maar hoe hou je het bijzonder als de bezoekers massaal komen?

Belgrado heeft een welverdiende reputatie vanwege zijn nachtleven. 'Hippe' lijstjesmakers op internet zetten de Servische hoofdstad al jarenlang hoog in hun pikorde, en geregeld bovenaan. Belgrado is creatieve chaos, waar geïmproviseerde clubs komen en gaan en mensen die weten waar ze moeten zijn een geweldige tijd kunnen hebben. Een beetje zoals Berlijn in de jaren negentig.

Maar net als de Duitse hoofdstad trekt Belgrado tegenwoordig een breder publiek. Tien jaar geleden klonk het als een goede grap om een cruiseschip naar Belgrado te boeken, nu meren de boten er daadwerkelijk aan. En ze zitten vol. De stad trok vorig jaar anderhalf miljoen bezoekers, 15 procent meer dan in 2013.

Voor oudgedienden heeft het veel weg van gentrificatie; het oppoetsen en 'normaliseren' van de chaos. Ze schamperen over het aantal formulecafés dat de stad overspoelt en waar de koffie al even standaard is als de muzieksmaak. Maar wie bereid is een beetje door te zoeken kan in Belgrado een prachtige mix vinden tussen comfort en creatieve chaos.

Een schoolvoorbeeld van de 'versjieking' die door de stad waart is jazzclub Cekaonica. Tot vorige zomer was die gevestigd in de nok van een verlaten kantorencomplex aan de rand van de stad. Liefhebbers konden zich hier in de Parijse beatcultuur van de jaren zestig wanen, maar moesten daar een lange klim door een donker trappenhuis voor over hebben, om niet te spreken van de toiletten.

Die tijd is voorbij. Het complex moet sluiten, om plaats te maken voor een hotel. Nu heeft Cekaonica een onderkomen in een respectabel theater in het centrum. Het is qua comfort een club waar je je schoonmoeder mee naar toe kunt nemen, maar de muziek is dezelfde. Lokale bands spelen vrijwel elke avond live.

Iets vergelijkbaars zie je door de hele stad. Beton Hala was nog maar een paar jaar geleden een onooglijk verlaten stuk haven aan de Sava-rivier. Inmiddels bruist de kades avonds van het leven, dankzij een promenade van cafés, clubs en restaurants in de oude loodsen. De prijzen zijn er in korte tijd verdubbeld, en daar is het publiek ook naar.

Ook de aangrenzende wijk Savamala heeft een transformatie ondergaan. Toen zich hier het alternatieve cultuurcentrum KC Grad vestigde stond het verwaarloosde wijkje op instorten. Nu wemelt het van de bars en zijn er op zaterdagnacht verkeersopstoppingen.

Het plotse succes heeft de aandacht getrokken van de gemeente en projectontwikkelaars, die langs de Sava een grote stedelijke herontwikkeling willen. Of het ervan komt moet je in Belgrado altijd afwachten, maar de dagen van het huidige Savamala lijken geteld. Insiders voorspellen dat het nieuwe zwaartepunt komt te liggen in beneden-Dorcol, aan de andere kant van het centrum. De laatste jaren hebben zich daar al aardig wat pioniers gevestigd, zoals restaurant Holesterol of club Radionica.

Het is al jaren het lot van creatief Belgrado. Permanent worden culturele centra, clubs en biscopen achtervolgd door politie, projectontwikkelaars en bulldozers. Het is een soort kat-en-muisspel dat de stad haar dynamiek geeft.

Terwijl vooraanstaande buitenlandse bladen lyrisch zijn over een club en Belgrado daarmee een goede naam bezorgen, staan de slopers al voor de deur om deze te sluiten. Of de politie maakt het de clubs lastig. Onlangs was er zelfs een inval van de gendarmerie tijdens een tangoavond in Savamala.

"De overheid dénkt niet eens aan het culturele leven", zegt Tijana T, een bekende lokale deejay. "Het is als in de film 'Groundhog Day', waarin de hoofdpersoon steeds dezelfde dag beleeft. Erg moeilijk om een plan te maken ..."

Deels is de bedreiging voor al die onafhankelijke clubs ook het gevolg van een relatieve vooruitgang. Belgrado vindt na jaren van isolatie aansluiting bij de rest van Europa. Hoe pessimistisch Begradoërs ook zijn over hun eigen perspectief, de stad als geheel wordt geleidelijk minder arm, en dat zie je terug in het straatbeeld en de uitgaansgelegenheden.

"Het publiek raakt verwend", zegt Dragana Dobric. Zij runt al jarenlang diverse clubs. "In de jaren tachtig en negentig hadden we geen cent, maar we feestten als gekken. Iedereen wilde nieuwe muziek proberen. Nu zijn mensen bezig met hoe modieus ze eruitzien, en komen ze alleen als ze de band al kennen."

Het betekent niet dat Dobric opgeeft. Ze is juist een van de mensen die het nachtleven continu nieuw leven inblazen. Haar café Bivsi Bar, zonder enig uithangbord gevestigd in een appartement in het centrum, is een grote hit, al heeft het al een keer moeten verhuizen wegens problemen met de politie en buurtbewoners: "We willen leven van mond-tot-mondreclame. Je moet echt wéten dat we hier zijn."

Dat geldt ook voor haar andere project, nachtclub Drugstore. Die zit in een gigantische oude fabriekshal onder een brug over de Donau, die andere rivier van Belgrado. Een opmerkelijk fris geverfde muur tussen de bouwvallen is het enige dat de ingang, via een steile brandtrap, markeert.

Hier vind je lokale deejays, maar ook internationale namen, die aantonen dat de stad nog steeds haar aantrekkingskracht heeft. "Ze komen graag", zegt Dobric. "We betalen weinig, en het publiek is relatief klein, maar we hebben een goede reputatie."

Wie het nog wat avontuurlijker zoekt, kan terecht in het Inex-complex, het gebouw van een oude filmstudio. Hier hebben vrijwilligers de afgelopen jaren ateliers, een club, theater en een circus in elkaar geklust. Soms loopt het publiek in de tientallen, maar bij grote feesten kan dat oplopen tot tweeduizend. De eigenaar van het gebouw vindt het allemaal prima.

Pessimisme over het verdwijnen van Belgrado's chaotische kant tref je hier niet aan. "Ik denk juist dat het nu bloeit", zegt Ana Danilov, stamgast bij Inex. "We beseffen dat de overheid het culturele leven niet gaat steunen, dus doen we het zelf. Dat betekent dat je met minimale middelen moet werken, maar aan de andere kant vertelt ook niemand je wat te doen."

Alles komt en gaat

Belgrado is improvisatie. Uitgaansgelegenheden komen en gaan in rap tempo, en programma's komen soms op het laatste moment tot stand.

Gelukkig zijn er een paar uitstekende Engelstalige websites die doorgaans over de laatste informatie beschikken. Warm aanbevolen zijn stillinbelgrade.com en belgradian.com. Alle genoemde locaties zijn daar te vinden.

Vluchten naar Belgrado zijn er dagelijks vanaf Schiphol en drie keer per week vanaf Eindhoven Airport.

Drukte troef in de belangrijkste winkelstraat van Belgrado, de Knez Mihailova.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden