Hinderlijk natuureiland in een zee van landbouw

De boomkikker ¿ Hyla arborea ¿ moet zich blijven thuis voelen bij het Teeselinkven. Foto: Het Geldersch Landschap

Het natuurgebiedje Teeselinkven in Neede mag verdwijnen van de Natura 2000-lijst, vindt staatssecretaris Bleker van landbouw. Het hindert de boeren en is ecologisch 'van beperkte waarde'.

Eigenaar Het Geldersch Landschap denkt daar heel anders over. "Die grote kloof tussen boer en natuur is er helemaal niet."

Goed nieuws voor de boomkikkers in de Achterhoek. Bij het Teeselinkven in Neede zijn net wat berken gekapt voor hun nieuwe zomerse zonnebank: lage begroeiing aan de bosrand. Voor mensen hoeven ze amper te vrezen, want de gebiedseigenaar, Het Geldersch Landschap, nodigt gasten niet massaal uit. Geen grote welkomstborden, geen parkeerterrein, geen wandelpaden. Soms komen er natuurvorsers voor begeleide excursies of onderzoek. Wie alles goed wil zien, kan een online-natuurreportage bekijken.

In dit glooiende landbouwgebied is het Teeselinkven een op zichzelf staand natuurreservaat van 18 hectare. Hier groeit galigaan, een moerasplant met sprieten vol zaagtandjes. Alleen hier leeft de gifgroene boomkikker onbedreigd en voelt de zeldzame gevlekte witsnuitlibel zich thuis. Het grondwater en de bodem bevatten weinig voedingsstoffen. Die schraalheid leidt tot een eigen flora en fauna. "Het is een eiland van natuur in een zee van landbouw", zegt Wim Geraedts, beleidsmedewerker bij stichting Het Geldersch Landschap. "Natuur ook die is beschermd op Europees niveau."
De woorden waarmee landbouwstaatssecretaris Bleker het Teeselinkven van de Natura 2000-lijst afserveert, leidde vorige week 'even tot een schrikreactie' bij Het Geldersch Landschap in Arnhem. Hun ven, sinds 1967 in eigendom, is in Blekers ogen 'een doorgeschoten element' in Nederlands natuurbeleid dat boeren vooral hindert. Ze kunnen amper uitbreiden. Verder is het ven volgens hem van beperkte ecologische waarde. Het voegt weinig toe. Je natuurdoelen kun je elders ook halen, stelt hij. Voor twee Overijsselse natuurterreinen geldt dit eveneens. In Brussel bepleit hij daarom het schrappen van deze losse Natura 2000-gebiedjes.
Het Geldersch Landschap wil het ven op de lijst houden. De unieke ligging van het Teeselinkven zorgt voor een niet-uitwisselbare biotoop. In het golvende landschap boven Neede ligt het ven in een laag moeras met natte en droge heide pal naast een hogere dekzandrug. Hier komt een stroom diep, zuiver kwelwater aan de oppervlakte, arm aan voedingsstoffen. De dekzandrug is een hoge akker aan de oostzijde. Die vormt nu het probleem voor de natuur, schetst Geraedts. Vanaf daar stroomt een tweede stroom kwelwater. Met meststoffen als nitraat en fosfaat voedt dat grondwater het schrale natuurmilieu en verjaagt het de zeldzame flora en fauna.
"Deze korte kwelstroom gaat de diepe stroom domineren", zegt hij en wijst op rietstengels die opschieten naast de zeldzame galigaan. Berken groeien in het water en grassen vormen hoge pollen in het ven direct naast de hoge akker. Het zijn indicatoren dat dit grondwater anders is dan verderop in het vennengebied. Tevergeefs probeerde Het Geldersch Landschap de akker te kopen of om een regeling te treffen over de bemesting. De Natura 2000-status betekent een middel om het schrale leefmilieu te behouden door het probleem van de meststoffenaanvoer op te lossen. Zonder die status wordt dat moeilijk.

Het Geldersch Landschap wil hoe dan ook de kwetsbare soorten behoeden voor verdwijning en vertrouwt op de Europese natuurcriteria. Het ven voldoet daaraan helemaal. Een gesprek met Bleker zou volgens de stichting veel verhelderen. "De grote kloof tussen landbouw en natuurbeheer, zoals de staatssecretaris die beschrijft, is er niet", zegt Geraedts. "Zijn keuze voor het schrappen van het Teeselinkven is een schot voor de boeg om te kijken hoe ver hij kan gaan. Maar Het Geldersch Landschap werkt juist veel met boeren aan natuurbeheer, ook buiten onze vijftig pachters. Dat kan heel goed. Over 80 procent ben je het zo met elkaar eens."
Het Geldersch Landschap ontvangt van het provinciebestuur geld voor het gebiedsbeheer en het bevorderen van de natuurwaarde bij het ven in Neede. Tot nu toe zijn er enkele tienduizenden euro's aan besteed, aldus Geraedts. Met Natura 2000 in de hand zijn natuurstudies uitgevoerd, plannen opgesteld en besproken met boeren in de buurt. Het enthousiasme onder de boeren in de gemeente Berkelland is tot nu toe gering. Ze vrezen beperkingen in hun bedrijfsvoering.

Is het natuurwerk nu allemaal voor niks? Wat Het Geldersch Landschap betreft niet. Het behoud van zeldzame planten en dieren gaat door. Eerst moet de Europese Commissie zich maar eens uitspreken. Het ven voldoet immers aan hun eisen. "Natura 2000 is een sticker, een middel om iets te bereiken", nuanceert Geraedts. "Als die eraf zou gaan, blijft het mestprobleem bestaan. Als je dat probleem oplost voor het Teeselinkven - maatregelen bij die dekzandrug - dan mag voor ons die Natura 2000-status eraf."
Pragmatisch natuurbeheer, zo ging het vroeger ook, vertelt Geraedts. In de jaren tachtig kon je Defensie nog inschakelen om een dichtgeslibd ven met de dragline uit te graven. Nu is er een beheercontract met Gelderland met instandhoudingverplichting dat in 2014 afloopt. Zou het beheer daarna stoppen, dan verandert het vennengebied in een soort berkenbos. Ook mooi, maar zonder zeldzame planten en dieren. Geraedts: "Nederland conserveert wel schilderijen van Rembrandt. Waarom dan niet een belangrijk landschap met planten en dieren?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden