Hilversum is bang voor tweede Weimar

De vrijzinnig-hervormden van Rotterdam sloten hun kerkdienst pas af met het zingen van couplet zes van het Wilhelmus. Dat is zeer ongebruikelijk op een zondag die niet rond 30 april of 4 mei valt. Vanwaar opeens deze strofe over 'de tirannie verdrijven die mij mijn hert doorwondt?' Zou het te maken hebben met het gedoogkabinet? Ik vermoed van wel.

In bepaalde kring heerst de vrees dat we in een soort Nederlandse versie van de Weimarrepubliek verzeild zijn geraakt. En iedereen weet: na het conflictueuze en wankele Weimar kwam Hitler. Ook in Hilversum proef je die sfeer. Sommige programmamakers, zoals Cornald Maas en Anil Ramdas, etaleren hun angst breeduit, anderen pakken het wat subtieler aan. 'Het filosofisch kwintet' (Human) valt in de laatste categorie. Clairy Polak en Ad Verbrugge hebben 'de staat van de rechtsstaat' gekozen als thema voor een reeks bespiegelingen op de zondagmiddag. Dat thema komt niet uit de lucht vallen. Het is gebaseerd op de veronderstelling dat met de PVV als gedoogpartner de rechtsstaat kan eroderen.

Erg filosofisch gaat het er nog niet aan toe in het kwintet. Er is, behalve gespreksleider Ad Verbrugge, nooit een filosoof te bekennen, en de keren dat een wijsgeer ter sprake komt, zijn op de vingers van één hand te tellen. Wel wordt geprobeerd op een wat abstracter niveau over de actuele politiek te spreken. Pas ging het over de reikwijdte van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. "In het leven geroepen", zo legde Verbrugge uit, "om een herhaling van Auschwitz te voorkomen." Hoogleraar mensenrechten Hirsch Ballin tekende meteen aan dat de reeks jaren vóór Auschwitz minstens zo belangrijk is. "Mensen raakten stap voor stap hun rechten kwijt, zoals ik in mijn eigen joodse familie heb gezien. Bedenk wel, de meest vreselijke regimes zijn met de helft plus één tot stand gekomen."

Voor de goede verstaander was duidelijk dat CDA'er Hirsch Ballin, fel tegenstander van de PVV, op niemand anders doelde dan Wilders. Waren het toen de joden, nu zijn het de moslims die worden bedreigd. En waarop kan hij met de helft plus één anders hebben gedoeld dan op dit gedoogkabinet, dat precies op 76 zetels steunt? "Ook een meerderheid mag een bevolkingsgroep niet haar rechten ontzeggen", waarschuwde Hirsch Ballin ten overvloede.

Deze zondag was de vraag of het zinnig is om het huidige politieke klimaat te vergelijken met de Weimarrepubliek. Genocide-expert Ton Zwaan vond van niet, omdat er 'nu geen sterke communistische beweging is, zoals in Weimar'. En dat was jammer, vond hij, omdat marxisten hun kritiek altijd zo grondig weten te onderbouwen. Een onterecht compliment, meende rechtshistoricus Marc de Wilde. "Communisten waren voor de rechtsstaat een even grote bedreiging als de nazi's."

Of de PVV dat ook is, daarover werd 'Het filosofisch kwintet' het niet helemaal eens. Logisch ook, want waar moet je een beweging plaatsen die enerzijds anti-islam is en anderzijds als geen andere politieke partij in de bres springt voor door extreem-rechts gehate groepen als homo's en joden? Is dat niet juist ópkomen voor de rechtsstaat? Die kant van de medaille heeft 'Het filosofisch kwintet' tot nu toe onderbelicht gelaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden