Hilary Mantel geeft de geest

In haar autobiografie is ze net zo'n originele beschouwer als in haar spraakmakende romans over Thomas Cromwell

Bij biografische boeken weten doorgaans alle betrokken partijen wel hoe het verhaal afloopt. Om de lezer toch vast te houden, heb je iets extra's nodig. De nodige 'onthullingen' bijvoorbeeld, en in het geval van autobiografieën: de belofte dat we nu eindelijk eens het 'echte' verhaal horen. Of, en dat is zeldzamer, een plot dat zich aan alle verwachtingen onttrekt.

Hilary Mantel kiest voor dat laatste. Momenteel rondt de Britse schrijfster 'The Mirror and the Light' af, het laatste deel van haar trilogie over het leven en schrikbewind van Thomas Cromwell. Eerder verkeerde ze al enige boeken lang in kringen van Franse revolutionairen als Robespierre. Het zijn romans over werkelijk bestaande personen en gebeurtenissen, die op school uit en te na behandeld zijn, maar anders dan Mantel doet. Waar ze normaal worden beschreven aan de hand van historische ijkpunten en al dan niet heldhaftige eigenschappen, vormt Mantel ze om tot mensen - de mensen die ze misschien wel ooit waren.

Zoiets doet ze ook in haar eigen memoires, 'De geest geven'. Al in 2003 verschenen, en nu, als opmaat naar 'de nieuwe Cromwell', vertaald. Het meest voor de hand liggende onderwerp voor een biografie van de bekroonde Dame, haar succesvolle schrijversleven, komt er eigenlijk niet eens in voor. Gebeurtenissen waar anderen pagina's lang over zouden doorpsychologiseren (een vader die uit haar leven verdwijnt, een mislukt huwelijk) worden in enkele alinea's afgedaan. Mantel laat gaten van vele jaren vallen en vertelt net zo levendig over gefantaseerde gebeurtenissen als over werkelijke. Haar loopbaan als ridder bijvoorbeeld, of als kamelentemmer - Mantel beschrijft de fantasieën uit haar kindertijd alsof ze gisteren zijn gebeurd, en letterlijk hebben plaatsgevonden.

"Ik ben aan dit geschrift begonnen in een poging het auteursrecht in mijzelf te vatten", schrijft Mantel. Dat bedoelt ze heel letterlijk. Haar leven is een stille strijd tussen wie ze zelf denkt te zijn, en wie anderen vinden dat ze is of hoort te zijn. Wat hoort: normaal zijn - dat is het belangrijkst. Katholiek. Niet te slim, niet te knap. Niet te veel initiatief tonen (zeker niet als vrouw), niet ambiteus. Maar ook: niet klagen. Het verbergen als je je niet goed voelt.

Al heel jong lijdt Mantel aan wat dan voor hevige groeipijnen wordt versleten. Als ze zich, eenmaal volwassen, alleen maar slechter gaat voelen, moet dat volgens artsen wel psychisch zijn. De diagnose: ze is 'bijzonder consciëntieus', en heeft 'veel oog voor detail'. Tja, dat kan niet goed zijn. Dat vraagt om antidepressiva, antipsychotica, zelfs een opname. Pas veel later blijkt wat ze zelf al dacht: ze is 'echt' ziek. Ze lijdt aan endometriose; een aandoening aan de baarmoeder. Ernstig. Wat voor haar status nauwelijks helpt: ook nu wordt ze als simulant behandeld. Een operatie en veel verwoestende kuren later is ze weer thuis. Onvruchtbaar, monsterlijk dik, "vreemd gevormd, doof maar niet verslagen, ging ik zitten en begon een nieuw boek te schrijven".

Want inderdaad, Hilary Mantel ís consciëntieus, en heeft oog voor detail. Anders dan haar artsen aannamen is dat een kracht. Juist haar oog voor het kleine zorgt ervoor dat ze keuzes maakt: niet eindeloos haar leven opsomt, maar kiest voor de belangrijke momenten.

Ergens halverwege 'De geest geven' beschrijft ze bijvoorbeeld hoe ze zich met een volkse, intens ongeïnteresseerde verpleegster door half Londen begeeft om een echo te laten maken. Van ziekenhuis naar ziekenhuis, in ziekenhuiskleren, lopend, met een blaas die op knappen staat, want dat is nodig voor de echo. Het is hilarisch, en het is vreselijk, en het is universeel voor iedereen die zich wel eens 'niet gezien' heeft gevoeld. Door medisch personeel, of überhaupt.

De geest uit de titel is die van haar stiefvader, Jack, die langer op de aarde blijft dan ieders bedoeling was. Maar er zijn ook andere geesten: die van levens die Mantel niet geleid heeft. Er is een geest van de dochter die ze niet kreeg, een geest van de slanke vrouw die ze nog is, ergens diep in haar door medicatie opgebouwde vetlaag. En er is, vermoed ik, de geest van de schrijfster die ze nog hoopt te worden.

In de periode dat ze 'De geest geven' schreef, was Mantel van middelbare leeftijd. "Opeens staar je de vijftig aan. [...] In al je woningen spookt de persoon rond die je had kunnen zijn." We zijn nu ruim een decennium verder, een paar boeken, een heleboel prijzen en erkenning. Hilary Mantel koos in 'De geest geven' haar personage: een witty, originele denker, die het vermogen voor empathie bezit dat haar zo werd onthouden. En haar verhaal bleek ook na dit boek nog lang niet afgelopen.

Hilary Mantel: De geest geven (Giving Up the Ghost) Vert. Gerda Baardman, Anne Jongeling. Atlas Contact; 256 blz. euro 19,99

Hilary Mantel (1952) groeide op in het landelijke Derbyshire, als dochter van een moeder die op gegeven moment openlijk met twee mannen samenleefde. Ze bezocht een nonnenschool. Haar studie rechten moest ze vanwege haar gezondheidsproblemen afbreken.

In haar huwelijk vond ze de ruimte om zich aan het schrijven te wijden. Haar historische romans, waarin ze onder meer jarenlange studie naar het Franse Terreur-regime verwerkte, werden internationale bestsellers.

Als enige schrijver won ze twee keer de Man Booker Prize voor twee delen uit één serie: de eerste twee delen van haar trilogie over Thomas Cromwell: 'Wolf Hall' en 'Het boek Henry'.

Mantels meest recente titel, de verhalenbundel 'De moord op Margaret Thatcher', verscheen vorige zomer. In het titelverhaal beschrijft Mantel hoe het Britse staatshoofd in 1983 had kunnen worden doodgeschoten, ook al is zij 'voor zover jij weet, doorgegaan met leven tot ze stierf'. Die geënsceneerde, sinistere politieke moord deed in Engeland veel stof opwaaien, tot een bijna-vervolging toe.

In andere verhalen komen persoonlijker thema's langs. Zo schrijft Mantel over vruchtbaarheid en het verlies daarvan, maar ook over het zien lopen van een overleden vader. "Ik zie dat zowel de levenden als de doden forenzen met hun vertrouwde trein."

Momenteel werkt Mantel aan het slotdeel van haar Cromwell-drieluik.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden