Hilarisch feuilleton in zwart-witbeelden

In de aanloop naar het eeuwfeest van de Tour de France verschijnt veel nieuwe wielerliteratuur. In een serie over deze boeken vandaag deel 4: een reconstructie van de Tour van 1948.

John Graat

Italië ging in 1948 nog zwaar gebukt onder de nasleep van de oorlog. In dat kader kan het belang van de overwinning van Gino Bartali in de Tour van 1948 niet overschat worden. ,,Toen wij arm en vernederd waren, heeft hij onze waardigheid teruggegeven'', zei een oude man, voor de kerk waar in 2001 zijn lichaam lag opgebaard.

De Tour van 1948 toonde dat sport voor de politieke en maatschappelijke verhoudingen van grote betekenis kon zijn. Socioloog, operakenner en wielerliefhebber Benjo Maso illustreert dat in zijn tweede boek 'Wij waren allemaal goden', een minutieuze reconstructie van de dagelijkse gebeurtenissen in deze Ronde.

Terwijl de renners van een rustdag genoten, brak in Italië de hel los. Er was een aanslag gepleegd op communistenleider Togliatti. De arbeiders wezen de christen-democratische machthebbers als schuldigen aan. Er braken stakingen en onlusten uit. De eerste doden waren al gevallen toen premier De Gasperi de telefoon pakte en Bartali belde in Frankrijk. De Gasperi wees zijn vrome vriend erop dat een grootse daad in de Tour de gemoederen zou kunnen bedaren.

Dat telefoontje, op dat moment, illustreert volgens Maso 'de enorme betekenis die in het Italië van die tijd aan de wielersport werd toegekend'. Bartali had de boodschap begrepen. De man reed in het hondenweer van de Alpen de concurrentie op grote achterstand. In Italië werd het nieuws euforisch begroet. Een parlementszitting werd ervoor onderbroken. Het radiojournaal opende ermee. Veel Italianen geloven nog altijd dat Bartali een burgeroorlog voorkwam. Volgens Maso is dat sterk overdreven. Dat een wielrenner op het hoogtepunt van de crisis even alles kon overschaduwen, toont slechts aan 'dat van een werkelijke revolutionaire gezindheid geen sprake was'.

Maso deed jarenlang onderzoek naar de Tour van 1948. Hij sprak met betrokkenen en ooggetuigen en raadpleegde de archieven van 38 kranten en tijdschriften in Frankrijk, Italië, Nederland en België. Alle puzzelstukjes paste hij zorgvuldig ineen. Nooit verloor hij uit het oog hoe journalisten destijds moesten werken. Tegenstrijdigheden in de berichtgeving waren onvermijdelijk omdat de pers zonder televisie slechts een klein deel van de werkelijkheid kon aanschouwen. Maso ziet hoe mythes ontstaan en prikt ze door met het plezier van de wetenschapper.

Het resultaat is een meeslepend, hilarisch en spannend boek vol met heerlijke details. 'Wij waren allemaal goden', de uitspraak is van de Franse renner Lucien Teisseire, laat zich lezen als een feuilleton in scherpe zwart-witbeelden. De hoofdrolspelers, de wielerhelden van na de oorlog, waren zonder uitzondering kleurrijke personages. Maso registreert met ogen van toen en heeft geen dikke pathetische taal nodig om de verhalen kracht bij te zetten. Ze zijn al sterk genoeg.

In 1948, op het breukvlak van een nieuwe tijd, was de Tour nog een heroïsch spektakel. Renners reden over grindpaden naar de top van de cols. Artikel 41 van het reglement -elke dag moest de nummer laatst in het klassement naar huis- zorgt voor bizarre verwikkelingen. Van de andere kant zijn er nieuwigheden, zoals versnellingen, in opkomst. Bartali blijkt een meesterstrateeg terwijl in de Franse ploeg nog het anarchisme van voor de oorlog heerste. Het gebruik van stimulantia was geen geheim. De pers deed het af als een 'treurige gewoonte'.

'Wij waren allemaal goden' geeft de geschiedschrijving van de wielersport een nieuwe dimensie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden