Hijgerige Marie Chouinard mixt haar choreografie met puntige hulpstukken.

Met een balletspitz aan één voet, de andere bloot, hinkt/danst een danseres over het podium. Veroorzaakt de spitz haar beperking, of is het de naakte voet die haar in het voortbewegen hindert? Of betekent dit dat de spitz c.q. barre voet juist vrijheid genereert?

In ’bODY rEMIX’/Goldberg Variations’ zet de Canadese choreografe Marie Chouinard – de dansmaakster die de danser als seksueel wezen op de bühne bracht – aan de hand van Bachs ’Goldberg Variaties’ de perceptie van het fysieke op zijn kop. Oftewel: Chouinard gooit alles in de ’remix’.

„Door middel van beperking creëer ik nieuwe bewegingsmogelijkheden”, zegt Marie Chouinard (1955). „Ja, inderdaad. Dat is een enorme paradox. And I love it!” Ook al is het interview telefonisch, vanuit Montréal weet Chouinard haar enthousiasme aanstekelijk door de hoorn te schetteren. Ze eindigt zo’n beetje elke zin met een harde lach. Dit is een choreografe die elke ochtend stralend de dansstudio ingaat en van wie bekend is dat het voor dansers zwaar maar vooral heerlijk werken is.

Chouinard: „Dans is toch het mooiste wat er is! Ik ben in mijn werk altijd op zoek naar nieuwe mogelijkheden, wat het lichaam verder allemaal voor ons in petto heeft. Ik ben nieuwsgierig! In ’bODY rEMIX’/Goldberg Variations’ ben ik nadrukkelijk op zoek gegaan naar wat ik een nieuwe ’fysieke architectuur’ noem. Daar gebruik ik hulpmiddelen voor die het lichaam dwingen zichzelf opnieuw te definiëren.”

Steunend op krukken, hangend aan bungee-elastieken, gepareerd in harnassen: op alle mogelijke manieren zet Chouinard haar dansers in ’bODY rEMIX’/Goldberg Variations’ in een nieuwe ’onvrije’ context. De krukken worden puntige extensies van armen en benen. Hiermee kunnen de dansers vervaarlijk uit het lood slaan of juist– paradoxaal – hun balans terugvinden.

Chouinard: „De dansers worden gedwongen oplossingen te verzinnen om met de situatie om te gaan. Dit werk gaat over vrijheid, hoe beperkt de dansers ogenschijnlijk ook zijn. Evolutie, revolutie, of welke belangrijke ontwikkeling voor de mensheid dan ook, ontstaat vanuit een gegeven structuur, een frame waarbinnen het zich afspeelt. Vrijheid ontstaat dus door het verhouden, het er desnoods tegen afzetten. Is dit niet hoe genieën worden geboren?” Bachs ’genie’ bijvoorbeeld, startpunt van Chouinards bewegingsexploratie. Zijn ’Goldberg Variaties’ baseerde de componist op een- en dezelfde aria: een sarabande die hij langs de baslijn interpreteert en herdefinieert.

In ’bODY rEMIX’/Goldberg Variations’ worden Bachs structuren op hun beurt ook flink opgeschud. Chouinard: „We gebruiken de versie van Glenn Gould, die Bach interpreteert en ook weer van een geheel nieuwe vrije dimensie voorziet. Als muzikaal Droste-effect heeft de hedendaagse componist Louis Dufort daar bovenop óók zijn interpretatie losgelaten, resulterend in een elektronische muzikale score, waarin Goulds stem is gesamplet uit een radio-interview waarin hij over Bachs Variaties praat. Zo wordt de muziek, het door verkenning op verkenning opgerekte muzikale frame, leidraad waar de dansers op hun beurt hun fysieke verkenning tegenover kunnen zetten.”

In een scène gebeurt dat heel letterlijk als vijf balletbarres boven elkaar een muziekbalk vormen. Een danseres kronkelt sensueel tussen de horizontale stokken, als een tot leven gewekte muzieknoot, een echo van Bachs sarabande waarmee alles is begonnen.

In een andere scène dragen de dansers vier spitzen, aan voeten én handen gestoken. Als centauren, half mens, half paard, snoeven ze raspend en roffelend over het speelvlak. Het is Chouinards ’bruggetje’ voor het menselijke en het dierlijke, als metafoor voor de driften die de mens in zijn bestaan doen voortjakkeren; misschien wel het belangrijkste – en niet onomstreden – thema in haar oeuvre.

’Over the top’, barok, zinnelijk, sensueel, hijgerig, animaal. Kwalificaties die ’De koningin van de avant-garde’, zoals Marie Chouinard wordt genoemd, in haar dertigjarige carrière zoal heeft gekregen. Dit is de dansmaakster die de balletgeschiedenis is ingegaan door in haar solovoorstelling ’Petite danse sans nom’ (1980) op toneel te urineren. En in ’Marie Chien Noir’ (1982) verliest ze zich voor het oog van gegeneerde toeschouwers in een schaamteloze masturbatiescène. Ze dendert met dergelijke ’scabreuze’ solovoorstellingen vol dildo’s, geraamtes en navelstrengen, als een wilde furie door de porseleinkast van het ballet, totdat ze in 1990 een eigen gezelschap formeert, waarmee haar dansstorm iets gaat liggen.

Maar nooit helemaal. Chouinards fascinatie voor het zinnelijke, de (seksuele) levenslust, raast onverminderd in haar producties voort. Zo zijn haar interpretaties van Nijinski-klassiekers als ’l’Après-midi d’un faun’ en ’Le sacre du printemps’ ronduit seksueel geladen. Wat bijde oerversies van Ballets Russes slechts onderhuids aanwezig was, laat Chouinard sans gêne zien.

Ook in ’bODY rEMIX’/Goldberg Variations’ is de seksualiteit onverbloemd. Maar Chouinard wordt ’een beetje moe’ als er over de seksuele aspecten in haar werk wordt gesproken. Chouinard: „Dat krijgt altijd de nadruk. Natuurlijk is seks belangrijk! Seksuele driften maken de mens. Maar dat geldt ook voor het intellect en de ziel. Alles tezamen vormt een pakket waarmee de mens zich uitdrukt, zich verhoudt tot zijn omgeving. Die condition humaine is nou juist waar het in mijn werk over gaat.”

Wat Chouinard bedoelt met die condition humaine wordt misschien wel duidelijk als de danseressen na een technisch moeilijke scène op spitzen zwaar ademhalen. Is het van uitputting of hijgen ze juist extatisch van genot? Chouinard, lachend: „Sluit het ene het andere dan uit? De mens is een gecompliceerd maar fascinerend wezen. De grootsheid, de verwondering! En ik gebruik het lichaam om mijn verwondering op grootse wijze te vieren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden