Hij wil de jongste, al is de oudste nog vrij

Pamuk portretteert Istanbul via het leven van bozaverkoper Mevlut

De leukste passage in de nieuwe roman van Orhan Pamuk wordt gevormd door de bladzijden over de archieven van het elektriciteitsbedrijf van Istanbul. De praktijken uit het werk van Elsschot verbleken bij de vindingrijkheid van de inwoners van Istanbul wanneer zij weigeren hun elektriciteitsrekeningen te betalen. Het levert een prachtig portret op van stad en inwoners: "Elke poging om in de stad een elektriciteitsrekening te innen zonder over dit geheugen te beschikken, zonder kennis te nemen van de listen die de inwoners van Istanbul hadden ontwikkeld om de overheid op te lichten, zonder inzicht te krijgen in de geest van de burgers inzake stroomverbruik en de betaling daarvan, was volgens de oude klerken tot mislukking gedoemd."

De Turkse Nobelprijswinnaar van 2006 is verknocht aan Istanbul, zijn fascinerende geboortestad die in zijn werk een grote rol speelt: een metropool op de grens van Oost en West, tussen twee zeeën, gespreid over Azië en Europa, waar beschavingen met elkaar versmolten en elkaar bestreden.

Pamuks hoofdpersoon is een zachtmoedige staatventer. Mevlut komt uit een arm, afgelegen dorpje. Wanneer hij zich als jongeman in Istanbul bij zijn vader voegt, begint hij onder aan de ladder: met de straatverkoop van yoghurt en boza. Boza is een traditioneel, licht alcoholhoudend drankje - zo licht dat de islamitische geestelijkheid de consumptie oogluikend tolereert.

Mevlut leert de stad en de inwoners kennen, ziet dat Istanbul in omvang verveelvoudigt, hoe hele wijken clandestien worden opgetrokken, oude buurten met historische houten villa's verdwijnen, terwijl staatsgrepen elkaar opvolgen en nepotisme en corruptie welig blijven tieren. Gisse jongens worden snel rijk dankzij de toenemende welvaart. Pamuks roman geeft een uitbundig en rijk beeld van de sociale ontwikkelingen in Istanbul.

Maar dat is slechts de achtergrond. 'Dat vreemde in mijn hoofd' is vooral een liefdesroman. Geen voorspelbare liefdesroman: Mevlut trouwt meteen aan het begin met een andere vrouw dan zijn bedoeling was. Op een bruiloft was zijn oog gevallen op een mooie jonge vrouw, Samiha, de jongste zuster van de bruid. Drie jaar lang, gedurende zijn militaire dienst in het oosten van het land, maakte hij haar via brieven het hof. Daarna schaakt hij haar met behulp van zijn neef Süleyman.

Maar Süleyman heeft hem een streek geleverd: hij heeft Mevluts brieven laten bezorgen bij de oudere zuster van zijn aanbedene, Rayiha. Het is ook Rayiha die zich door Mevlut laat ontvoeren in plaats van Samiha. "Het is niet de gewoonte de jongste te laten trouwen zolang haar oudere zus niet aan de man is", schreef de Turkse dichter ¿inasi al. Samiha had Süleyman voor zichzelf gereserveerd.

Terwijl het hem zakelijk minder voor de wind gaat - verder dan de bozaverkoop komt hij niet - weet Mevlut zich mettertijd in zijn lot te schikken. Zijn huwelijk met Rayiha groeit dankzij geduld, tolerantie, toenemende vertrouwdheid en prettige routines uit tot een hechte, gelukkige relatie, waarin zij twee dochters krijgen.

Hoe aan dat serene geluk een einde komt, wat Mevlut vervolgens doet, waar hij mee wordt geconfronteerd, en welk inzicht hij tegen het eind van zijn leven verwerft, vertelt Pamuk in een rustig tempo, met milde humor, en een wijze berusting in de onvermijdelijkheden van het leven.

'Dat vreemde in mijn hoofd' is vintage Pamuk, een roman met tientallen personages, wier onderlinge betrekkingen veranderen in de maalstroom van gebeurtenissen waarin zij verzeild raken.

Pamuk is romanschrijver in hart en nieren, en hij brengt al die personages ook in dit boek tot leven met de vanzelfsprekendheid waarmee Picasso tekende of Cruijff voetbalde.

Orhan Pamuk: Dat vreemde in mijn hoofd

Vert. Hanneke van der Heijden en Margreet Doeleijn. De Bezige Bij; 640 blz. euro 29,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden