'Hij voelt zich in ieder geval moreel schuldig aan het aanwezige leed'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Zorgorganisatie Vierstroom uit Gouda had het afgelopen zomer over de 'morele verplichting' van mantelzorg. Familie of kennissen van bewoners van verzorgingshuizen moesten, als het aan Vierstroom lag, tenminste vier uur per maand zorgen voor hun oude vader of buurvrouw. Nu denkt u misschien: vier uurtjes, waar maak je je druk om? Maar het zijn niet de uurtjes, het adjectief 'morele' baart me zorgen. Vierstroom gebruikte deze taalconstructie naar eigen zeggen omdat mantelzorg niet wettelijk kan worden opgelegd. En de organisatie "vindt het leven te mager", verklaarde een van de bestuurders tegenover de NOS, "als het alleen door professionals wordt verpleegd en verzorgd en verder niks." Zie daar de spagaat van een handelaar in zorg die zich buiten de economische transactie om van zijn maatschappelijk betrokken kant wil laten zien.

Als de economie niet tot zorg verplicht, de wet niet tot zorg verplicht, en de mens zichzelf niet tot zorg verplicht, dan hebben we alleen nog de moraal die ons tot zorg kan verplichten, moeten ze bij Vierstroom hebben gedacht. Maar moraal in dit verband blijft natuurlijk gratuit, in de dubbele betekenis van het woord: gratis voor de zorgaanbieder en niet-verplichtend voor de zorgafnemer. En dat is meteen de staat waarin ons begrip moraal zich bevindt.

Afgelopen week dook de machteloze betekenis van het woord moreel in een iets andere gedaante op in de zaak van de oud-neuroloog Ernst Jansen Steur. Zijn advocaat schreef in een brief aan de vele slachtoffers die Jansen Steur maakte met zijn valse diagnoses en eigengereide behandelingen, dat 'hij zich in ieder geval moreel schuldig voelt aan het aanwezige leed (...) en openstaat voor een persoonlijk onderhoud'. En in dit geval denkt u misschien: ja, die Jansen Steur, alias 'Dr. Mengele van Enschede' die is zo fout als het maar kan dus die meent het sowieso niet met z'n 'morele schuld', hooguit is het een poging zijn juridische schuld iets te verzachten. En daar kunt u best eens gelijk in hebben. Dat neemt alleen niet weg dat het woord moreel al enige tijd een dramatische betekenisverschuiving heeft ondergaan: van de zelfopgelegde poging van een mens om het goede te doen, tot het theoretische wéten wat het goede zou moeten zijn.

Wie vindt dat hij moreel schuldig is, wil daarvan de praktische gevolgen ondergaan. Schuld bestaat niet zonder boete.

Advocaat van oud-neuroloog Ernst Jansen Steur in een brief aan de slachtoffers ('RTL Nieuws')

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden