Hij klonk door in bijna elke noot

Zijn ze bij jou ook druk met de herdenking van de val van de Muur", vroeg mijn vrouw. Dat 'bij jou' was in Italië. Ik moest even nadenken. "Nou dat valt wel mee", antwoordde ik. Ik herinnerde mij wat pagina's in de krant en een ruim item in een van de televisiejournaals. "Nou hier is er heel veel over te doen", zei mijn vrouw toen.

Bij terugkeer in het vaderland zag ik hoeveel. Aparte bijlages van bijna alle kranten, uren speciaal voor de gelegenheid gemaakte televisie en Herman van der Zandt in Berlijn. Wij houden van herdenken. Het leek wel of die muur door ons eigen land gelopen had en niet door de Duitse hoofdstad.

Dat gold ook voor de nationale herdenking van de ramp met de MH17 afgelopen maandag. Die trok bijna een miljoen televisiekijkers. En dat op een doordeweekse middag. Daar kwamen nog de miljoenen kijkers en luisteraars van al die andere radio- en televisieprogramma's bij, die de herdenking dezelfde dag nog uitgebreid evalueerden. Ik miste wel professor Herman Pleij bij alle nabeschouwingen, toch altijd op de eerste rij als wij Nederlanders proberen onszelf te begrijpen.

Maartje van Weegen ging voor bij de herdenkingsbijeenkomst in het beursgebouw. Dat deed ze voortreffelijk, bijna koninklijk. Met precies de juiste emotie, soms met licht ongemak. Moesten de aanwezigen nu wel of niet klappen voor Marco Borsato? Nabestaanden herdachten hun dierbaren op ontroerende wijze en er waren al die blijmoedige foto's van mensen die nog een leven voor zich leken te hebben. De normaal zo koude, kille Rai had iets weg van een boeddhistische tempel met al die brandende lampjes en die overheersende rode gloed. Majesteiten en ministers zaten ergens midden in de zaal. Om hen heen het Nederlandse volk dat zich nog altijd geen raad wist met dit grote verdriet.

Het requiem van Mozart klonk en ook dat van Andrew Loyd Webber. De boodschap is al eeuwenlang dezelfde: geef hen eeuwige rust. Douwe Bob en Lenette van Dongen zongen moderne psalmen. Het opnoemen van de 298 namen leek nog het meest op een lang uitgerekt smeekgebed: vergeet hen niet. Je zou kunnen zeggen dat het een door en door religieuze bijeenkomst was. Hij die ons verdriet zachter maakt, klonk door in bijna elke noot en was wel degelijk aanwezig in de Rai.

Geen van de sprekers sprak God rechtstreeks aan. Het bleef bij een 'Hij' in een gedicht van Toon Hermans dat acteur Bram van der Vlugt voordroeg. Ook theologe Jacobine Geel kwam dichtbij. Ze sprak over mensen "voor wie de dood het einde is, soms zelfs een nieuw begin". Ik dacht: Nu gaat ze Hem noemen. Maar nee hoor. "Voor even zovelen is de dood wel het einde en is de laatste adem ook echt de laatste adem", zei Van Geel tot slot.

Al eerder schreef historicus James Kennedy in deze krant over een zelfde bijeenkomst in Australië. In Saint Patrick's Cathedral in Melbourne, kwamen christenen, joden, hindoes, moslims en boeddhisten bij elkaar. Er werd gebeden en ze zongen elkaar in Gods naam moed in. 'Interreligieuze herdenkingsdiensten met politieke en religieuze leiders maken geen deel uit van de Nederlandse traditie', schrijft Kennedy. Ze zijn hier nooit echt populair geweest. 'Door het pluriforme karakter van Nederland en de overtuiging dat verschillende levensovertuigingen niet zomaar samengeraapt kunnen worden in een gemeenschappelijke ceremonie. Religie is in Nederland persoonlijk en privé.' De viering ter nagedachtenis aan de slachtoffers, georganiseerd door de gezamenlijke Nederlandse kerken zes dagen na de ramp, had inderdaad iets particuliers. Iets van onder elkaar. En zo is het niet noemen van Gods naam in die grote, sfeervolle Rai vooral het gevolg van onze volksaard en niet zozeer van de ontkerkelijking. Al is het natuurlijk wel zo dat Hij het alleenrecht op troosten is kwijtgeraakt.

In heel het land openden kerken na de ramp hun deuren. Mensen konden er elkaar ontmoeten en een kaarsje opsteken. Inmiddels heeft God de ruimte weer voor zichzelf en zijn de banken weer een stuk leger. Wij maken tegenwoordig zelf rituelen. Van het opnoemen van 298 namen tot de indrukwekkende stilte als kisten uit vliegtuigen worden geladen. We bouwen nieuwe kathedralen en heiligdommen, overal in ons land. Op een vliegveld in Eindhoven, bij een kazerne in Hilversum en ook op die doordeweekse middag in het Rai-complex in Amsterdam-Zuid.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden