Hij is herkend, maar niet verdacht

Beeld Sergej Petrovski: te horen in een opgenomen telefoongesprek.

De oproep van het Openbaar Ministerie aan getuigen van de ramp met MH17 bleef deze week opzien baren. Het filmpje dat het OM liet zien, bevat opnamen van telefoongesprekken waarop een separatist te horen is die waarschijnlijk voor het Russische leger heeft gewerkt.

Om welke fragmenten gaat het?
In juli vorig jaar probeerde Rusland zijn militaire inmenging in het oosten van Oekraïne nog te verhullen. In plaats van reguliere legereenheden, gingen veteranen uit de Kaukasus, inlichtingenofficieren en speciale troepen de grens over. Zij deden zich voor als Russen die spontaan hun Oost-Oekraïnse broeders te hulp schoten. Daarom communiceerden ze ook via het reguliere Oekraïense telefoonnetwerk en niet met versleutelde militaire radio's.

De Oekraïense veiligheidsdienst SBU heeft veel van die gesprekken onderschept. De dag na de vliegramp met MH-17 plaatste de SBU al telefoongesprekken op internet waarin separatistenleiders bespraken dat hun mensen het toestel hadden neergehaald. Aanvankelijk was er scepsis. Kwam het Oekraïne niet iets te goed uit zo snel al stevig bewijs te hebben? Maar nu is ook het OM overtuigd van de authenticiteit.

Wie komt er voor in de geluidsfragmenten?
In de Nederlandse getuigenoproep zijn de namen van personen onverstaanbaar gemaakt. Maar een van de tapes is door de SBU ook ongecensureerd gepubliceerd. Zo kon de identiteit van de man die gebeld wordt met de mededeling dat een Buk-raketsysteem is gearriveerd, herleid worden tot Sergej Nikolajevitsj Petrovski.

Petrovski is een voormalige officier van de Russische militaire inlichtingendienst GRU. Begin vorig jaar verliet hij de dienst en werd hij inlichtingenchef van de Volksrepubliek Donetsk. Hij was daar de rechterhand van militair commandant Igor Girkin, een andere voormalige Russische inlichtingenman. Girkin plaatste op de dag van de vliegramp al een bericht op de Russische sociale media website VKontakte waarin hij claimde dat zijn troepen een Oekraiens militair toestel hadden neergeschoten. Toen bekend werd dat het om een passagiersvliegtuig ging, verwijderde hij het bericht.

Is Petrovski nu verdachte?
Officieel is er nog geen enkele verdachte. De getuigenoproep vraagt vooral om informatie over de bemanning van de Buk. Zij lijken de voornaamste verdachten te zijn. Het OM zal uiteindelijk kijken naar personen die strafbaar zijn omdat ze betrokken zijn geweest bij het neerhalen van MH-17. Het verricht geen breder historisch onderzoek naar indirect verantwoordelijken in het Kremlin of naar de leiders van de volksrepublieken in het oosten van Oekraïne.

Mocht de bemanning ooit worden opgepakt, dan is het nog een taaie kluif om de zaak juridisch rond te krijgen. Waarschijnlijk zal Nederland hen als oorlogsmisdadigers willen berechten. Dan moet het OM aantonen dat ze doelbewust op een passagiersvliegtuig schoten, of roekeloos risico's namen bij hun poging een Oekraïens militair toestel te raken.

Pas als dat vaststaat kunnen superieuren eventueel worden berecht. In het oorlogsrecht is ook een leidinggevende strafbaar voor misdaden van ondergeschikten als hij heeft verzuimd hen te bestraffen.

Wat gaat het OM nog meer doen?
Het OM zegt nog bezig te zijn met het uitzoeken van verschillende scenario's voor de toedracht van de vliegramp. Een onderzoeksteam gaat naar Moskou om Russische informatie te bekijken. Het Kremlin zegt dat MH17 waarschijnlijk door een Oekraïens SU-25 gevechtsvliegtuig is neergeschoten. Alleen het Kremlin, de Russische staatstelevisie en liefhebbers van complottheorieën nemen dit verhaal serieus. De SU-25 is een traag en laagvliegend toestel ontworpen om tanks uit te schakelen.

Het Nederlandse bezoek aan Moskou zal dan ook vooral bedoeld zijn om te voorkomen dat Rusland het onderzoek publiekelijk als vooringenomen kan wegzetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden