Verkiezingskoorts

Hij had me bij 'blue notes'

Barack Obama luistert naar de speech van vicepresident Joe Biden, nadat hij die de hoogste presidentiële onderscheiding heeft uitgereikt. Beeld AP
Barack Obama luistert naar de speech van vicepresident Joe Biden, nadat hij die de hoogste presidentiële onderscheiding heeft uitgereikt.Beeld AP

Je weet niet altijd meer wanneer je je geliefde, je beste vriend, die geweldige collega, voor het eerst zag. Maar je weet meestal wel wanneer je besefte: die deugt. Die houden we. Voor deze correspondent was dat bij Barack Obama op 18 maart 2008.

Bas den Hond

Niet eens direct tijdens de beroemde toespraak die hij die dag gaf, over de verhouding tussen blank en zwart in Amerika. Daarin rekende hij af met de controverse over zijn dominee in Chicago, Jeremiah Wright, die vanwege het aanhoudende racisme in het land 'God verdoeme Amerika' had geroepen.

Nee, de munt viel later die avond, toen het ABC-programma Nightline de kandidaat, die op dat moment nog heel goed zou kunnen verliezen van Hillary Clinton, over de kwestie interviewde. Een video ervan heeft het internet naar het schijnt niet meer te bieden, maar de tekst is nog wel na te lezen.

Blue notes

Interviewer Terry Moran stelt tegen het einde, wat beschroomd, de vraag die een blanke Amerikaan nou nooit gesteld zal worden. "Dit is het moment dat - sommige mensen zouden het zo formuleren: beschouwt u zichzelf als een zwarte man of in de eerste plaats een Amerikaan?" Obama: "Een Amerikaan, absoluut."

Hij legt dan uit dat een zwarte Amerikaan in sommige opzichten zelfs beter op de hoogte is van Amerika dan veel blanken. "Weet je, ik denk dat [zwarte Amerikanen] het land minder zien als een muziekkorps dat John Philip Sousa speelt, en het veel meer begrijpen als een jazzcompositie, met blue notes."

Precies bij die zin viel ik voor hem, voor zover dat een journalist is toegestaan. Ook bij de meest sympathieke, belezen en voor zover te zien wijze politicus moet je er immers rekening mee houden dat hij de plank misslaat. En als die politicus president wordt van de Verenigde Staten is het zelfs onontkoombaar dat hij zo nu en dan, vanwege wat hij als landsbelang ziet, beslissingen neemt die hard of zelfs immoreel zijn.

'Vooruitkijken, niet achteruit'

Om maar een voorbeeld te geven: de Verenigde Staten schonden het internationale recht, en alle normen van humanitair fatsoen, door na de aanslagen van 11 september 2001 terreurverdachten te martelen. Obama verbood dat na zijn aantreden ogenblikkelijk, maar daar bleef het bij.

Niemand werd vervolgd, niet degenen die het waterboarden uitvoerden, niet degenen die er met juridische kronkelredeneringen de weg voor vrijmaakten, niet de vorige president. Het land moest 'vooruitkijken, niet achteruit', zei Obama daarover - een sentiment dat elke betrapte fraudeur of verkrachter die toevallig niet in opdracht van George W. Bush handelde, graag consequent toegepast zou willen zien.

Maar dat was later. Op die dag in maart 2008 zag je hoe Amerika een president kon krijgen die, in een lastige positie gebracht, de kwestie niet zou ontwijken, of proberen onschadelijk te maken met een korte gemeenplaats. Hij zou het probleem doordacht aanpakken en zijn overwegingen helder kunnen uitleggen. Hij was, kortom presidentieel voordat hij president was - een voorbeeld dat vorig jaar Hillary Clinton, toen ze in opspraak kwam over haar email-server, maar beter had kunnen navolgen.

Republikeinen

Bijna op de kop af acht jaar later, op 29 maart vorig jaar, was er weer een interview met een presidentskandidaat dat haarscherp liet zien wat voor vlees we in de kuip hadden. Daar is wel video van.

John Anderson van CNN vroeg Donald Trump waarom hij een tweet had doorgestuurd met een fotomontage van zijn vrouw naast de vrouw van een concurrent in de Republikeinse voorverkiezingen, Ted Cruz. De foto's toonden Melania Trump op haar best en Heidi Cruz niet bepaald.

Anderson: "U bent kandidaat voor het presidentschap voor de Verenigde Staten..." Trump: "Ik ben niet begonnen." Anderson: "Met alle respect, dat is het argument van een vijfjarige!" Trump: "Ik ben niet begonnen!"

Op dat moment was duidelijk: met Donald Trump als president zou Amerika inderdaad iemand krijgen op wie het etiket 'volwassen' niet eens van toepassing was. Laat staan 'presidentieel'. Hij kon, en mocht, dus onmogelijk winnen, dacht deze correspondent.

Daar waren de Republikeinen, ook al hebben ze voor een Nederlander soms moeilijk te begrijpen opvattingen over hoe je een land moet besturen, toch te slim voor. En toen de Republikeinen wonderlijk genoeg Trump tot hun kampioen kozen: daar zouden de Amerikanen toch te verstandig voor zijn.

Toevalstreffer

Maar dat was allemaal verkeerd gedacht. Amerika - preciezer gezegd: Amerika, door het filter van het kiescollege, koos voor Trump. Hillary Clinton haalde bijna drie miljoen meer stemmen, maar die van Trump waren beter over het land verspreid, zodat hij het vereiste aantal stemmen in het kiescollege binnenhaalde om president te worden.

In een aantal staten kreeg hij die met de hakken over de sloot. Dat maakt het, zonder af te doen aan de ernst van de blanke opstand tegen zowel de Republikeinse als de Demcratische politieke elite in Washington, ook een toevalstreffer.

Wat als John Podesta niet in een phishing-truc van de Russen was getrapt en zijn gmail wachtwoord had verraden? Wat als hij niet de email van vele jaren op dat account had bewaard? Wat als de FBI-directeur volgens vast gebruik had gezwegen als het graf over politici aan de vooravond van een verkiezing? Wat als Hillary Clinton net op het goede moment iets liefs had gezegd en die video viraal was gegaan?

Historische realiteit

Maar dat is allemaal achterafgepraat. Trump is de wettige president. Dat een vooraanstaand Congreslid, burgerrechten-held John Lewis, zijn presidentschap afgelopen week 'niet legitiem' noemde, doet daar niets aan af.

Dat Trump daarop meteen twitterde dat Lewis beter zijn verkrotte district in Atlanta kan helpen, het was niet eens meer verrassend. Dat vervolgens blijkt dat Lewis in feite een district vertegenwoordigt waar voornamelijk elegante, goed onderhouden huizen staan, het zat er dik in.

Dat is waar Amerika het vier jaar mee moet doen. Deze correspondent ook. Die mag niet uitsluiten dat Donald Trump nog eens iets goed doet. Of door zijn omgeving zodanig in het gareel wordt gehouden, dat het Amerika de komende vier jaar voor de wind gaat.

Die moet zich neerleggen bij de historische realiteit die David Axelrod, de architect van Obama's overwinning in 2008, begin vorig jaar in de New York Times loepzuiver voorspelde: "Presidentsverkiezingen waarbij de zittende president niet herkiesbaar is, worden beïnvloed door ideeën over de stijl en persoonlijkheid van die vertrekkende president. Kiezers willen zelden een kopie van wat ze hadden. Ze zoeken bijna altijd een tegenwicht, een kandidaat die de kwaliteiten heeft die ze in het afscheid nemende staatshoofd missen."

Ze vonden hem. Legitiem of niet, Donald Trump is Amerika's president. En meer dan deze correspondent lief is: hij is net zo Amerikaans als Barack Obama.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden