’Hiëronymus Bosch kritisch op kerk'

Detail van Tuin der Lusten van Hiëronymus Bosch.

Alle schilderijen van de wereldberoemde middeleeuwse schilder Hiëronymus Bosch -ook wel bekend als Jeroen Bosch- zijn geïnspireerd op bijbelteksten. Hij gebruikte zijn schilderijen om kritiek te leveren op de katholieke kerk.

Dat schreef de overleden Amsterdamse uitvinder en industrieel Dick Heesen (1928) in een studie van 25 jaar waar hij tot zijn dood in 2004 aan heeft gewerkt. Van zijn studie is nu een boek gemaakt.Het boek 'De geheime boodschap van Jeroen Bosch' (444 pagina's) is aangekondigd als hét boek dat een voorlopig eind maakt aan alle speculaties waarover Hiëronymus Bosch schilderde. De niet-wetenschappelijke benadering toont volgens uitgever Jo Timmermans van het Jheronimus Bosch Art Center in Den Bosch aan dat alles wat Hiëronymus Bosch schilderde uit de Bijbel voortkomt. De opvattingen over het werk komen in een ander licht te staan, voorspelt hij.

Deskundigen reageren vooraf sceptisch. „Het laatste woord over Hiëronymus Bosch zal ook niet in dit boek staan. De Hooiwagen en de Tuin der Lusten zijn niet te herleiden uit de Bijbel”, zegt de Nijmeegse hoogleraar kunstgeschiedenis Jos Koldeweij over de bekende schilderijen van Hiëronymus Bosch. „Deze productie zal nationaal en internationaal weinig resonantie veroorzaken,” reageert curator en cultuurhistoricus Mathijs Ilsink.

Schrijver Dick Heesen zegt 450 details op de schilderijen te kunnen herleiden naar bijbelteksten. Heesen vond bijvoorbeeld een passage in de brief aan de Romeinen over een stapel gloeiende kolen gestapeld op het hoofd van de vijand. De kolen zijn terug te vinden op het hoofd van het duiveltje rechtsonder op het paneel Johannes op Patmos. Ook details van bijvoorbeeld rondtrekkende dieren en dobbelstenen meent de hobbyonderzoeker te kunnen koppelen aan Bijbelteksten.

De veelvoorkomende doedelzakken op de panelen van Bosch verwijzen naar de heerszucht van de katholieke kerkleiding, denkt Heesen. Hiëronymus Bosch schildert de paus van die dagen in totaal twintig keer als een man die zich verzet tegen vernieuwing, interpreteert hij.

Het hele oeuvre van Hiëronymus Bosch vormt een samenhangend beeld over het einde van de zesde scheppingsdag, de dag dat God de mens schiep, zo concludeert Heesen.

Drie samenstellers hebben het manuscript van Heesen na zijn dood bewerkt tot een geschikte uitgave. Het boek is maandag officieel gepresenteerd in Den Bosch.

Duiveltje op het paneel Johannes op Patmos van Hiëronymus Bosch.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden