Hier zindert de extase en is Satan machteloos

Het noorden van Nigeria wordt regelmatig geteisterd door bloedige conflicten tussen christenen en moslims. Wat is hiervan de oorzaak? Wie gaan er schuil achter kerk en moskee? En welke rol speelt de inheemse religieuze traditie? Trouw nam poolshoogte. Een serie over oprecht geloof en politiek opportunisme, over historisch gewortelde angsten en etnisch gemotiveerde vooroordelen. Deel 2: Juichende extase en sobere bezinning.

In een middenstandswijk van Abuja, Nigeria's nieuwe hoofdstad, klinkt hard, monotoon en langdurig gezang: 'Kruidendokters kunnen ons niet helpen, orakels en waarzeggers evenmin. Redding komt alleen van Jezus'. ,,Oh, dát'', zegt een buurtbewoonster als ze wordt geattendeerd op de geluiden uit het belendend grijsbetonnen gebouw, ,,dat zijn celestials. Die maken altijd een heidens lawaai''.

De gewoonten van de Majami'ar samaniya ta Kristi oftewel The celestial church of Christ ging drie jaar geleden zelfs de Wereldraad van kerken te ver. Op haar assemblee in Harare (Zimbabwe) verwierp de oecumenische multinational het voorstel om de 'hemelse kerk' als lid toe te laten. Reden; het is zowel voorgangers als leden van de celestials toegestaan er meerdere vrouwen op na te houden. Hoewel een bijbelse praktijk, zette de raad het verzoek om toelating in de ijskast.

,,Ach'', meent Samson Ishola Akindoyin, ,,op den duur sterft polygamie uit en lost het probleem zichzelf op''. Akindoyin is bisschop van Abuja en tijdelijk shepherd ('herder') van een van de zeven celestial-gemeenten in de stad. ,,Vorig jaar overleed de pastor hier en de Geest heeft nog geen nieuwe aangewezen, daarom val ik in.'' Dat de celestials thuishoren in de Wereldraad staat voor hem vast. ,,Wij zijn niet ontstaan doordat iemand dacht 'kom, ik ga eens een kerk stichten'. We zijn gegrondvest op heilig bevel van God.''

Dat bevel gaf Hij, leren we, in 1947 aan ene Samuel Bilehou Joseph Oshoffa, inmiddels 27 jaar dood. Als Nigeriaanse houthandelaar kreeg deze in de bossen van Benin een verschijning van een engel die hem opdroeg een kerk te stichten. Inmiddels is ze uitgegroeid tot een gemeenschap van naar eigen zeggen zes miljoen leden, verdeeld over 2300 gemeenten in Nigeria en 500 elders, inclusief de VS en West-Europa. Succesvol voorbeeld van een 'onafhankelijk' kerkgenootschap, zoals er in het land talloze inheemse kerken zijn, net als in de rest van zwart Afrika.

In Akindoyins gemeente wordt strak vast gehouden aan Oshoffa's rituele richtlijnen. En dus zitten ook deze zondag de seksen strikt gescheiden, blootsvoets en gehuld in witte toog of jurk. Als teken van algehele gelijkheid. Maar zelfs bij de celestials gaat Orwells adagium op dat 'sommigen meer gelijk zijn dan anderen', want op het priesterkoor mogen alleen gewijde mannen komen. Zij dragen togen en sjerpen in diverse kleuren, naargelang hun rang. Roze blijkt het hoogst. Het kleine, vierkante altaar, symbool van de hemel, is omgeven door zeven brandende kaarsjes. Erboven hangen grote, neonverlichte kruisen.

Op de veranda, buiten de kerk, staan volgelingen die de dienst niet mogen bijwonen: ongehuwden, aspirant-leden die de 'onderdompeling' nog moeten ondergaan, mannen die de laatste drie dagen hebben gevreeën en vrouwen in hun menstruatie-periode. Alle volgen zij op afstand het zingen, dansen en bidden van de kerkgangers. En ze luisteren naar de eindeloze bijbeluitleg, afwisselend in het Engels en Yoruba, de dominante inheemse taal in dit gebied.

Binnen zindert inmiddels de extase. Vooraan begint een in het blauw geklede voorganger hevig te trillen en springende passen te maken. Een 'profetes' -hoogste rang voor een celestial-vrouw- stoot ongecontroleerde geluiden uit. Twee mannen werpen zich plat ter aarde en een lid van het koor schokt zo met haar lijf dat ze bijna twee gitaren plet.

De gemeente juicht: ,,We hebben gezegevierd over Satan, hij heeft geen macht over celestials. We hebben tovenaars overwonnen, en heksen. Dit alles met hulp van de Heer.'' Intussen danst een oudere vrouw rond in het middenpad, vliegbewegingen makend met beide armen. ,,Oh, oh, oh.''

Na vier lange uren lijkt de dienst voorbij, iedereen verlaat het kerkgebouw. Maar nee, er volgt een triomfantelijke terugkeer. In twee rijen trekt het gelovige volk, brandende kaarsen in de hand, zijn voorgangers zingend en dansend tegemoet en legt kokosnoten, toffees, koekjes en suiker aan hun voeten. Later zullen die bij een nieuwe 'uittocht' worden geconsumeerd. Evangelist Joseph Akin Eleonida legt uit: ,,Deze gaven symboliseren de offers aan God. Je moet de Heer eerst geven, voordat je van Hem kunt ontvangen''. En samen met zijn geloofsgenoten draait hij zich plechtig naar alle vier de windrichtingen; ,,Halleluja, halleluja, halleluja, halleluja''.

Bij de Deeper Life Bible Church in Kwannawa, even buiten Sokoto, de bloedhete hoofdstad van Nigeria's gelijknamige meest noordwestelijke provincie, is geen sprake van ritueel gedans of het bezweren van geesten. Soberheid en ernst zijn hier troef. Het spaarzame gezang tijdens de dienst wordt door koor noch combo begeleid. Niemand gaat uit z'n dak.

De Deeper Life Bible Church werd in 1982 opgericht door wiskundedocent William Folorunso Kumoyi, een Yoruba uit West-Nigeria. Die hield niet van uiterlijkheden. Dus dragen vrouwelijke leden geen oorbellen of halskettingen, mag een DLBC'er iemand van de andere sekse geen hand geven, laat staan er naast gaan zitten, is tv kijken verboden en stelt men het maken van zelfs de meest onschuldige grap niet op prijs. Contact met een andersdenkende is alleen geoorloofd als het dient hem of haar te bekeren.

De Deeper Life Bible Church, inmiddels uitgegroeid tot een van de grote protestantse kerkgenootschappen van Nigeria, is een typische born again-kerk, een variant die je in dit land overal tegenkomt. Nieuwe leden moeten hun vorig leven publiekelijk afzweren. Polygamie wordt niet, als in de Celestial Church, door de vingers gezien. In tegendeel. Een man met meerdere vrouwen -heel gewoon in dit deel van Nigeria- mag slechts de eerste behouden. En als God het gebed van een zieke niet verhoort is dat eigen schuld.

Van een vrolijk Afrikaans christendom blijkt ook in Kwannawa geen sprake. Nauwelijks hebben we in het ruwhouten gebouw met golfplaten dak plaatsgenomen of een predikant op leeftijd, gekleed in zwart pak met hagelwit overhemd zonder das, roept de circa driehonderd aanwezigen toe dat de duivel voortdurend op hen loert. ,,Richt je daarom op de Heer en verzaak deze aardse wereld.''

Zijn gehoor luistert ademloos en bidt vervolgens met een overgave die ontroert. Het zal de sociale status van deze mensen niet verbeteren, maar hen wel psychologisch doen uitstijgen boven alle ellende en onzekerheid die hun armoedig bestaan beheersen. Want, zoals de dominee ons later voorhoudt: ,,Bij u in het Westen wordt geleefd, hier alleen maar overleefd''. Wie zal dat durven ontkennen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden