'Hier doen we het voor'

Historica Mary Louise Roberts ontdekte in een Frans archief tientallen brieven over seksueel wangedrag van Amerikaanse soldaten na de landing in Normandië. Ze schreef er een onthullend boek over.

Het is niet de 'the greatest generation' zoals we die kennen uit films als 'Saving Private Ryan' en 'De Langste dag'. Le Havre, waar de meeste bevrijders arriveerden, leek in de zomer van 1945 op een openluchtbordeel. De oorlog was afgelopen, duizenden GI's wachtten op de boot naar huis. De inwoners van de stad konden geen wandeling maken in de parken, het graf van een geliefde bezoeken of in een van de kapot geschoten huizen komen zonder een GI aan te treffen die werd afgewerkt door een prostituee.

De burgers klaagden massaal bij de burgemeester over de openbare seks en dronkenschap en roekeloos rijgedrag met jeeps. Mary Louise Roberts wist niet wat ze zag toen ze hun brieven las in het stadsarchief. "Ik ben acht uur lang blijven zitten, niet naar de wc geweest en heb alles gefotografeerd."

De reden dat Roberts niet durfde op te staan was dat ze wel toestemming had om onderzoek te doen, maar dat ze deze documenten eigenlijk niet had mogen zien. In Frankrijk blijven officiële papieren zestig jaar geheim en de map die voor haar lag had volgens het etiket nog twee jaar te gaan.

De vondst gaf haar onderzoek naar de vraag hoe de Fransen en Amerikanen over elkaar dachten een verrassende wending. De stelling in haar boek 'What soldiers do' klinkt als een provocatie. Volgens Roberts is de bevrijding van Frankrijk eerder 'verkocht' als een erotisch avontuur met makkelijke vrouwen dan als een strijd voor vrijheid. "Dat motiveerde meer, omdat de GI's niets met Frankrijk hadden. Het was geen beleid in die zin dat mensen als Eisenhower of Montgomery zeiden: 'We moeten seks in de strijd gooien', maar in de propaganda, zoals die vooral is verspreid in het legerblad Stars and Stripes, speelde het een enorme rol."

In Stars en stripes keerden foto's van blije Françaises die GI's zoenden steeds terug. "Die kregen bijschriften als: 'Hier doen we het voor'. Het idee werd gevoed dat hun een beloning te wachten stond, dat de Fransen bij hen in het krijt stonden en dat de Françaises daar iets aan gingen doen."

Enorm bordeel
Het blad Life magazine noemde Frankrijk zelfs 'een enorm bordeel bewoond door veertig miljoen hedonisten die de dag etend, drinkend en vrijend' doorbrengen. "Frankrijk werd door en door geseksualiseerd. Een erfenis vooral van de soldaten uit de Eerste Wereldoorlog die eenmaal weer thuis stoere verhalen vertelden. Ook nu nog hebben Fransen in de Verenigde Staten de reputatie dat het een oversekst volk is."

In werkelijkheid was de bevolking niet alleen dankbaar, maar vaak ook totaal ontredderd. Steden als Caen, Cherbourg en Saint-L¿ waren door de geallieerden voor en na de landing platgebombardeerd. De 'tsunami van mannelijke lust' werd ervaren als een tweede aanval. "De vrouwen waren vaak arm na de bevrijding, vooral in Parijs. Zij hadden geld nodig, hun mannen zaten in een kamp in Duitsland."

Roberts stuitte ook op de correspondentie tussen de burgemeester van Le Havre en de legerleiding over het probleem van de prostitutie. De burgemeester stelde voor een sekskamp in te richten aan de rand van de stad. Zo zou ook de geslachtsziektenepidemie door medische controle tot staan kunnen worden gebracht. De Amerikanen weigerden. Omdat, zegt Roberts, foto's van een officieel bordeel de moeders en de sweethearts aan het thuisfront niet zou bevallen. "Dat het voor thuis verborgen moest blijven, betekende dat in Frankrijk alles zich in de volle openbaarheid afspeelde."

GI's maakten zich ook schuldig aan verkrachting, al is de schaal waarop dat gebeurde niet te vergelijken met wat het Rode Leger in het oosten aanrichtte. Hier toonde het leger zich niet onverschillig en was er wel samenwerking met Fransen. Tussen juni en oktober 1944 werden 152 gevallen voor een militaire rechtbank gebracht. "Er zijn waarschijnlijk meer verkrachtingen geweest, dan moet je denken in termen van honderden. Dat is veel, maar op een bepaald moment waren er 1,5 miljoen Amerikanen in Normandië. In Le Havre arriveerden binnen een jaar vier miljoen GI's."

Schokkend voor Roberts - 'als yankee uit New Engeland' - was om te ontdekken hoe het racisme in het Amerikaanse leger functioneerde. Het waren vooral zwarte GI's die werden vervolgd, terwijl ze meestal bij de niet-gevechtseenheden dienden en ongeveer 10 procent van de troepen uitmaakten in Europa. Van de 152 die werden berecht waren er 139 zwart. 29 soldaten werden in het openbaar opgehangen voor verkrachting, van wie 25 zwarten. "De segregatie in het zuiden van de VS bestond ook in het leger. Van verkrachting werd een zwarte misdaad gemaakt."

Beschuldigingen
Bij de promotie van de fictie van de gewelddadige, oversekste zwarte kon het leger op hulp van Fransen rekenen, schrijft Roberts. Politiemensen moedigden vrouwen aan beschuldigingen te uiten die vaak wankel bleken. "Kennelijk projecteerden sommigen de vernederingen van de bezetting op een 'vreemde ander'."

Roberts, die Franse geschiedenis doceert aan de universiteit van Wisconsin in Madison, ontving veel haatmail naar aanleiding van haar boek. "Ik zou niets van oorlog weten, geen recht van spreken hebben omdat ik er niet bij was. Er waren veel reacties van Vietnam-veteranen, allemaal negatief. Maar een van hen wees mij erop dat ook in Vietnam zwarte soldaten zwaar oververtegenwoordigd waren bij veroordelingen voor verkrachting."

De kritiek raakt Roberts, dochter van een marineofficier die in 1944 de VS diende, niet. "Het is zo'n beladen onderwerp, de Tweede Wereldoorlog is onaantastbaar, dit is the good war waar je maar beter af kunt blijven. Maar ik heb een goed geweten, ik ben een patriot, en trots op wat wij daar hebben verricht. Alleen idealiseer ik de GI's niet, ik ben een historicus die een zo realistisch mogelijk verhaal wil vertellen."

Het beeld dat Amerikanen hebben van D-Day is bepaald door films als 'Saving Private Ryan' en boeken van Stephen Ambrose, de auteur van 'Band of Brothers', zegt Roberts. "'Saving Private Ryan' is een prachtige film en geeft een waarheidsgetrouw beeld van de gevechten, maar er komt nauwelijks een Fransman in voor. En als dat wel gebeurt, lijken ze niet helemaal goed wijs. Ik wilde de Fransen, die bijna geheel uit beeld waren verdwenen, terugbrengen in het verhaal. Als Amerikaanse was dat voor mij waarschijnlijk ook makkelijker. Fransen zijn niet graag ondankbaar, ook zeventig jaar later niet."

Mary Louise Roberts, What soldiers do, Sex and the American GI in World War II France, The University of Chicago Press

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden