Hezbollah is de nationale trots

Israël probeert in Libanon Hezbollah te vernietigen. Maar kan dat wel met een groep die onderdeel is van het nationale DNA? Het gevaar is dat Hezbollah sterker uit de strijd komt.

’Ik kan helemaal niet over politiek praten als mijn kinderen aan stukken dreigen te worden geblazen”, zegt Marwan Aboe Fadel afwijzend. Hij praat door een krakende telefoonlijn. De christelijke politicus, die tot vorig jaar als onafhankelijk parlementariër in de Libanese volksvertegenwoordiging zat, reageert emotioneel. „Israël speelt met Libanese burgers zoals kinderen spelen met Nintendo of Playstation.”

Politicoloog Farid el-Khazen van de Amerikaanse Universiteit van Beiroet toont zich geïrriteerd als hem naar de politieke toekomst van zijn land wordt gevraagd. „Dat is nog veel te vroeg! Eerst moeten er onderhandelingen komen over een staakt-het-vuren. En de rol van Hezbollah in de toekomst hangt af van de omvang van de Israëlische operaties.”

Precies, beaamt de Nederlandse Palestijn Mouin Rabbani, die analist Midden-Oosten is bij de vooraanstaande denktank de International Crisis Group (ICG). Hij acht de kans groot dat Hezbollah weliswaar militair verzwakt, maar toch moreel en politiek versterkt uit de strijd zal komen. „De groep zal in ieder geval minder zwak zijn dan de Libanese regering, zeker als Hezbollah uiteindelijk een gevangenenruil weet te bereiken”, zegt hij vanuit zijn kantoor in Jordanië.

Hezbollah, door Libanese sjiieten opgericht uit verzet tegen de Israëlische bezetting van 1982, heeft zich na het vertrek van Israël in 2000 gemanifesteerd als politieke en sociale organisatie. Met zetels in het parlement, ministersposten maar vooral ook door hulp en steun op die plaatsen waar de zwakke overheid het liet afweten. Diezelfde zwakke overheid kon de machtige groep die steunt op de grootste religieuze gemeenschap in Libanon, de sjiieten, niet dwingen zich te ontwapenen. Zelfs een VN-resolutie kon daar niet toe bijdragen.

De Israëlische operatie in Libanon is gericht tegen deze groep, die Israël en de VS als een terroristische organisatie beschouwen. En dat is onzin, zegt Aboe Fadel, als hij wat gekalmeerd is. „Hezbollah is onze nationale trots. Die jongens weten wel even het sterkste leger in de regio tot staan te brengen. Meer dan de helft van de Libanezen staat vierkant achter ze. En het is onzin om Hezbollah te willen uitschakelen. Je kunt niet een derde van de bevolking uitschakelen.”

Hij lacht wat bitter. „En dan moet je weten dat ik mijn parlementszetel vorig jaar aan Hezbollah heb verloren. Toch sta ik nu achter ze tegen de Joden.”

Dit soort geluiden waren deze week in Libanon veel te horen. „Hezbollah is geen gewapende groep, het is een belangrijk deel van de Libanese sociale lappendeken”, zei Michel Aoun bijvoorbeeld, een christelijke commandant uit de Libanese burgeroorlog die nu in het Libanese parlement zit.

Hij betwijfelt of Israël wel kan slagen in zijn opzet Hezbollah uit te schakelen.

De Israëlische invasie heeft alleen maar averechts gewerkt, zegt Aboe Fadel. Want de Libanese publieke opinie schaart zich nu nog massaler achter Hezbollah. Die groep is immers ook onderdeel van het Libanese politieke toneel, zegt hij. „We wilden in Libanon na het vertrek van Syrië een echte democratie. En toen kozen we iemand, maar die vinden de VS en Israël niet goed genoeg! Wat voor democratie is dat?”

„Vaak zie je in dit soort situaties een radicalisering van de publieke opinie. Mensen zijn niet geneigd strijders te bekritiseren. Niemand durft meer echt kritisch te zijn”, stelt Mouin Rabbani vast.

Nu is het oorlog, en staat iedereen achter het verzet, zegt hij. „De afrekening komt pas later, dan zal het Hezbollah kwalijk worden genomen dat het de oorlog begonnen is.”

Toch beginnen al kritische geluiden boven te komen. Premier Siniora, die sinds het begin van de oorlog vooral van zich heeft laten horen met oproepen om hulp tegen de Israëliërs en om een staakt-het-vuren, was deze week de eerste die Hezbollah hardop afviel. De groep ’heeft een staat binnen de staat gecreëerd’ en moet zich ontwapenen, zei hij tegen de Italiaanse Corriere della Sera.

„De wereld moet ons helpen Hezbollah te ontwapenen”, want Libanon is er zelf te zwak voor, bepleitte hij. Daarvoor zouden extra VN-troepen in Zuid-Libanon moeten worden ingezet. Zo’n ontwapening zou Israël kunnen bewegen tot het vrijlaten van gevangenen en de terugtrekking uit de omstreden grond van de boerderijen van Sjeba, suggereerde de premier. „Maar eerst moeten we een staakt-het-vuren bereiken.”

Daarmee staat hij nu lijnrecht tegenover Hezbollahs charismatische leider Hassan Nasrallah. Die herhaalde donderdag dat hij niet wil praten over de inzet van VN-blauwhelmen of over een staakt-het-vuren. Hij voelt niets voor blauwhelmen met een breder mandaat dan het huidige Unifil, die de groep uit het gebied bij de Israëlische grens zouden moeten houden. Want dat zou in feite het begin van het einde zijn van z’n militie.

Er valt wat Nasrallah betreft alleen te praten over de ruil van de twee Israëlische soldaten die Hezbollah half juli ontvoerde, tegen Arabische gevangenen in Israël. Die ontvoering vormde het begin van de ketting van Israëlische militaire acties en Hezbollahs raketbeschietingen op Israëlische steden en de vele doden onder Libanese burgers.

Desondanks is het feit op zich dat de groep het opneemt tegen de Israëliërs al voldoende om Hezbollah’s positie in Libanon te versterken. En dat kan grote gevolgen hebben voor het toch al wankele evenwicht tussen de vele etnische en religieuze groepen in het land, stelt Mouin Rabbani. Hij wijst erop dat het huidige systeem, waarin een maronitische christen president is en een soennitische moslim premier, door de demografische cijfers achterhaald is. De christenen vormen allang niet meer de grootste groep, en dat heeft ook politieke gevolgen. „In feite hebben de soennieten nu al meer te zeggen dan de christenen, en functioneert premier Siniora alsof hij de president is. En je kunt zien dat Hezbollah straks in dit systeem een betere positie voor de sjiieten zal opeisen.”

Rabbani vreest dat de contrasten tussen Hezbollah en de regering scherper zullen worden doordat Israël militair iets probeert af te dwingen waarover de Libanezen zelf politiek geen consensus hebben weten te bereiken: namelijk de positie van Hezbollah. „Dat zou het begin van een nieuwe burgeroorlog kunnen zijn”.

En dan is er nog de rol van Syrië. Hoewel dat vorig jaar z’n troepen uit Libanon terugtrok, is het nog betrokken via steun aan onder meer Hezbollah. Syrië is dan ook essentieel voor een oplossing van het huidige conflict, meent Mouin Rabbani. „Syrië zal niet toestaan dat het wordt opgelost zonder dat de eigen belangen meespelen. De door Israël bezette Golan-hoogvlakte, het stukje grond bij de Boerderijen van Sjeba waarop zowel Syrië als Libanon aanspraak maakt. En wat meespeelt, op een ander niveau, is dat Syriërs net als de Libanezen Arabieren zijn, en dat zij vinden dat zij het recht en de plicht hebben mede-Arabieren te helpen. Grenzen spelen dan geen rol.”

In Beiroet legt politicoloog Farid el-Khazen ongeduldig uit dat de tijd dringt om met vredesonderhandelingen te beginnen. „Wij Libanezen moeten zelf een manier zoeken om de kwestie rond Hezbollah voor altijd op te lossen. Er bestaat een scherpe kloof tussen de politieke partijen over hoe dat moet. Maar een sterke regering, geen vacuüm meer, dat moet mogelijk zijn. Hezbollah moet een reden hebben om daar aan mee te doen. Die ruimte moeten we vinden, dat moeten we bespreken. Maar nu is het oorlog. En als Israël zo doorgaat is er nergens meer ruimte voor.”

Mouin Rabbani gaat nog iets verder in zijn vrees. Hij wijst erop dat de Israëlische invasie in 1982 tegen de PLO in Libanon de oprichting van Hezbollah als gevolg had. Als je de lijn doortrekt, wat kan de invasie van nu dan wel niet teweegbrengen, vraagt hij zich af. „Wordt er een nog radicalere organisatie gecreëerd?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden