Hete herfst dreigt nu Frankrijk moet snijden in genereus sociaal stelsel

AMSTERDAM - Het moment had niet beter (of slechter) gekozen kunnen worden. Net nu Frankrijk in rep en roer is over de forse bezuinigingen op het veel te dure sociale stelsel zit een groot deel van de verantwoordelijken voor de Sécu te vergaderen op het wonderschone eiland Bali. Onderwerp: voorwaarden voor hervormingen in de sociale zekerheid.

HANS MASSELINK

Frankrijk heeft op de internationale bijeenkomst op Bali de grootste delegatie: 115 mannen en vrouwen zijn er aanwezig, terwijl Groot-Brittannië twee afgevaardigden stuurde en de Verenigde Staten zeven. Het geld kan niet op in Frankrijk, de staat betaalt immers de kosten van bijna vierduizend gulden per persoon; de ongeveer twintig meegenomen echtgenoten dienen de reis zelf te betalen. “We vergaderen hier als gekken”, vergoeilijkt een van de deelnemers tegenover de Libération zijn verblijf onder de Indonesische palmen. De delegatie op Bali is daar net aanwezig op een moment dat in Parijs in de Assemblée Nationale (het parlement) verhit wordt gediscussieerd over het snijden in de Sécu; een betere illustratie van verspilling van overheidsgelden is nauwelijks denkbaar.

Premier Alain Juppé heeft gisteravond in de Assemblée laten zien dat het hem ernst is met zijn bezuinigingsplannen. Hij vroeg om een vertrouwensvotum om per decreet de maatregelen te kunnen doorvoeren. De stemming zou geen problemen opleveren, wist Juppé van te voren, want viervijfde deel van de parlementariërs behoort tot de centrum-rechtse meerderheid die het regeringsbeleid steunt. De vorige week geïnstalleerde kleinere regering-Juppé-2 wil het uit zijn voegen gegroeide systeem drastisch aanpakken om te kunnen voldoen aan de eisen van Maastricht en te kunnen toetreden tot de Europese Muntunie. Koste wat kost zal het tekort van 73 miljard gulden op de begroting van de sociale zekerheid in 1997 weggewerkt moeten zijn.

Een van de maatregelen is dat ambtenaren voortaan na veertig dienstjaren met pensioen zullen gaan in plaats van na 37,5 jaar. Daardoor komt de pensioenregeling voor overheidsdienaren op één lijn met die van de particuliere sector. De ziektekostenpremie gaat met 1,2 procent omhoog. En artsen en apotheken moeten komend jaar met elkaar hun kosten verlagen met 1,6 miljard gulden.

Frankrijk kent in vergelijking met andere Europese landen een genereus sociaal stelsel. Gaf Frankrijk in 1960 nog 'slechts' 15,8 procent van de gelden uit de schatkist uit aan het welzijn van de bevolking, afgelopen jaar was dit al 35,5 procent. In 1993 ging 31 procent op aan de Sécu, twee punten meer dan het gemiddelde van 29 voor alle EU-landen en drie punten meer dan het economisch gezondere en rijkere Duitsland.

Het 'gat' in de uitgaven is vooral te wijten aan de explosieve kosten in de gezondheidszorg, de verlenging van de levensverwachting met tien jaar (meer pensioenen) en de groei van het leger werklozen (3 miljoen, 11,5 procent van de actieve bevolking). De afgelopen 20 jaar zijn vijftien verschillende plannen opgesteld om het systeem te wijzigen en iets te doen aan het groeiende 'gat van de sociale zekerheid'. Maar het heeft weinig geholpen. Het gat werd al maar groter.

Premier Juppé denkt vooral te kunnen snoeien in de gezondheidszorg, het stiefkindje van iedere Franse regering. Maar hij zal het dan moeten opnemen tegen een machtige medische en farmaceutische lobby (ook tien procent van de 577 parlementariërs komt uit die hoek) en te maken krijgen met een morrende bevolking die verwend is door de meer dan goede medische zorg.

Vol

Frankrijk geeft te veel uit in vergelijking met andere EU-landen. Nergens zitten de medicijnkastjes zo vol, nergens zijn zoveel apotheken te vinden. Gemiddeld werden in 1993 52 doosjes medicamenten bij de apotheek gehaald (in Duitsland was dit 14). De Fransen mogen op kosten van de verzekering zo vaak als zij willen één of meer artsen raadplegen. Voor wat hartkloppingen belt de Fransman al gauw zonder verwijsbriefje van de eigen dokter bij de cardioloog aan. En mocht deze een te geruststellend antwoord geven dan wordt maar direct een second opinion gevraagd bij een andere hartspecialist. De verzekering betaalt toch.

De medicijnen zijn over het algemeen duur; een kalmeringsmiddel dat in de VS 5 cent per pil kost kan in Frankrijk onder een andere naam en met wat suiker eraan toegevoegd 50 cent per pil kosten. De Fransen geven per jaar tweemaal zo veel geld uit aan geneesmiddelen als de Duitsers. Frankrijk spendeert 9,8 procent van zijn Bruto Nationaal Product aan de gezondheidszorg, tegen Duitsland 8,6 en Groot-Brittannië 7,1 procent.

Premier Juppé durft de sociale zekerheid niet al te hard aan te pakken en wil daarom tegelijkertijd een 'tijdelijke' belastingverhoging doorvoeren. Iedere belastingbetaler, ook de lage inkomens, moet een extra bijdrage leveren van 0,5 procent om de staatsschulden weg te werken. Dat moet jaarlijks tenminste tien miljard gulden extra opleveren.

Juppé's voorganger Edouard Balladur is het niet eens met deze extra belastingen. Ook al komt Balladur uit dezelfde gaullistische RPR (Rassemblement pour la République), de ex-premier durft het toch aan om zijn vroegere minister van buitenlandse zaken af te vallen. Balladur meent, net als veel financiële deskundigen, dat de extra belasting leidt tot vermindering van de economische groei.

De bezuinigingsmaatregelen kunnen op veel weerstand rekenen. Niet alleen bij de medische en farmaceutische stand, maar ook bij de werknemersbonden. De vakbond Force Ouvrière (Arbeidersmacht) heeft al bij voorbaat opgeroepen tot een algemene staking op 28 november. Andere vakbonden willen nog even de uitkomst van de debatten afwachten, voordat zij zich aansluiten bij de acties. Dinsdag marcheerden in 80 verschillende steden al duizenden arbeiders op hun 'Actiedag' ter herinnering aan de oprichting van de welvaartstaat door generaal Charles de Gaulle in 1945.

Ook op een ander vlak heerst er onrust. Studenten van verschillende universiteiten gaan samen met hun leerkrachten de straat op om te protesteren tegen de benarde financiële situatie op de universiteiten. Dertig van de 87 universiteiten zouden niet eens middelmatig kunnen functioneren. Extra fondsen worden van de staat gevraagd. Een hete herfst (en mogelijk winter) dreigt in een tijd dat de regering Juppé-2 wel móet bezuinigen om volwaardig mee te kunnen draaien in het toekomstige Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden