Het Zwitserse bankgeheim bestaat alleen nog op papier

Journalisten hebben de gegevens van 100.000 klanten van de Zwitserse tak van de HSBC-bank ingezien. Oud- bankmedewerker Hervé Falciani lekte de data naar overheden en belastingdiensten overal ter wereld. Discreet bankieren in Zwitserland is niet meer wat het was. En wie is Falciani?

De Finse belastingdienst wist niet wat ze meemaakte, toen in de eerste helft van 2014 plotseling vele tientallen vermogende Finnen hun belastingaanslag wilden aanpassen. Ze waren namelijk 'vergeten' een deel van hun vermogen op te geven - dat deel van het geld dat in Zwitserland op geheime rekeningen stond.

In meer Europese landen is een trend zichtbaar waarbij vermogenden zich ineens herinneren dat ook zij rekeningen hebben in Zwitserland of andere landen met een bankgeheim. In Nederland werd massaal gebruikgemaakt van de zogeheten inkeerregeling, die zwartspaarders de mogelijkheid gaf hun verzwegen vermogen aan te geven. Zij konden dan zonder boete alsnog de eerder ontdoken belasting voldoen. Tussen september 2013 en juli 2014 gaven 12.300 inkeerders 6,1 miljard euro aan vermogen op. De Belastingdienst kon met de regeling 900 miljoen aan naheffingen incasseren.

Het plotselinge succes van belastingdiensten in het terughalen van dit geld is het gevolg van een jarenlange strijd tegen landen met een bankgeheim, zoals Zwitserland en Luxemburg. Het enorme lek aan gegevens over klanten van de Zwitserse tak van bankgigant HSBC, waar deze krant gisteren over berichtte, is daar maar één voorbeeld van. Het is vooral aan de Verenigde Staten te danken dat landen die decennialang vasthielden aan hun recht banktegoeden geheim te houden - of die nou gebruikt worden voor illegale praktijken of niet - nu openheid van zaken moeten geven.

Zwitserland kent officieel sinds 1934 een wettelijk bankgeheim. De aanleiding destijds was de openbaring in Frankrijk dat veel vooraanstaande politici, ondernemers en kerkleiders hun geld in Zwitserland onderbrachten om - ook toen al - de belasting te ontwijken. Sindsdien is het in Zwitserland wettelijk verboden om bankgegevens te delen met derden, inclusief buitenlandse overheden en belastingautoriteiten, afgezien van ernstige feiten als terrorisme. Het verzwijgen van tegoeden voor de belasting werd in Zwitserland lange tijd niet als een overtreding gezien.

Onder druk van Europa en de Verenigde Staten is er de afgelopen jaren al het een en ander veranderd. In 2005 ging de Europese spaarrichtlijn in - landen uit de Europese Unie spraken af voortaan belasting te heffen op tegoeden van buitenlanders en die af te staan aan hun overheden. Het gaf Zwitserland de ruimte de identiteit van klanten geheim te houden, en hen toch belasting te laten afdragen.

Maar zo mooi ging het in de praktijk niet. Uit de gelekte gegevens van HSBC blijkt dat de bankiers massaal klanten nieuwe producten aanboden waarmee de wettelijke regelingen omzeild konden worden. Bijvoorbeeld door een bedrijf in Panama op te zetten en het geld via dat bedrijf in Zwitserland te stallen.

De echte klap kwam een paar jaar later. Twee klokkenluiders deden een boekje open over de gedragingen van Julius Baer en UBS - twee grote Zwitserse banken. Vooral de zaak rond UBS was zeer schadelijk. Medewerkers van de bank reisden undercover naar de Verenigde Staten met gecodeerde computers waarop strategieën voor rijke Amerikanen stonden hoe zij via Zwitserland de belasting konden ontduiken. De Amerikanen dreigden de bankiers in de gevangenis te zetten, en uiteindelijk ging UBS overstag. De bank betaalde 780 miljoen dollar boete en de namen van vele honderden Amerikanen die verdacht werden van belastingontduiking werden overhandigd.

Sindsdien zijn de duimschroeven verder aangedraaid. De Amerikanen eisen via de nieuwe belastingwet FATCA dat banken actief belastingplichtigen melden bij de Amerikaanse belastingdienst. De Finnen die zich vorig jaar meldden bij hun belastingdienst kregen eerder een brief van UBS of Credit Suisse, waarin ze de keus kregen: of je gaat akkoord met de nieuwe lijn waarin de bank klantgegevens doorgeeft aan belastingautoriteiten, of de dienstverlening wordt per direct beëindigd. Officieel bestaat het bankgeheim in Zwitserland nog altijd, in de praktijk is er weinig van over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden