Het zwembad loopt over en de kerk dweilt door

De deur dichthouden of toch nog maar ergens een slaapplaats regelen? Diaconieën willen geen uitgeprocedeerde asielzoekers op straat laten staan, maar de mogelijkheden voor opvang raken behoorlijk uitgeput. De rek is eruit.

,,Soms worden ze door een diaconie in een zomerhuisje gezet, in de kerk of in een gehuurd pand. Soms komen illegalen bij gezinnen terecht,'' zegt Geesje Werkman, beleidsmedewerker vluchtelingen van de SoW-kerken. Helaas ontbreekt het de kerken aan ruimte, tijd, geld en menskracht om aan alle vragen te kunnen voldoen, stelt ze vast.

Veel gemeenteleden staan nog altijd klaar voor 'de vreemdeling die in uw midden woont'. Kerken die in aanraking komen met vluchtelingen, reserveren in hun begroting meer geld voor de opvang. ,,Vaak gaat het niet om grote bedragen, maar als je een aantal maanden vijftien vluchtelingen onderdak biedt, loopt de rekening toch op. De kerk betaalt niet alleen maandelijks de huur van een kamer, maar financiert ook activiteiten en voldoet de doktersrekening. Als een illegaal bij een gemeentelid in huis zit, kan men ook een beroep doen op de diaconie'', vertelt Duca de Bruin, bureauhoofd van de diaconale tak binnen de Sow-kerken.

,,Mensen moeten worden opgevangen,'' schetst De Bruin de houding van kerkleden. ,,Het draagvlak onder hen is groot.''

Gemeenteleden weten echter niet precies, wat ze zich op de hals halen. Hoe lang duurt de periode van opvang? Een paar maanden worden zo meer dan een jaar. ,,Het geld raakt op, net als het aantal beschikbare plekken en vrijwilligers. Als dat gebeurt, is er een grens bereikt. Dan lukt de opvang niet meer. Maar wanneer dat gebeurt is nu nog onduidelijk.''

Corry Rikkers, diaconaal consulente in Amsterdam zit met haar handen in het haar. Vier jaar geleden moest ze een keer per half jaar opvang zien te regelen, nu wordt elke week aangebeld. Het betreft niet alleen enkelingen, maar ook gezinnen staan op de stoep.

,,Ik weet echt niet wat ik met de illegalen aanmoet. Als ze bellen moet ik zeggen: het spijt me, maar ik kan niets voor u doen'', verzucht Rikkers. ,,Asielzoekers die geen kans maken op een verblijfsvergunning, komen onverbiddelijk terecht in het circuit van dak- en thuislozen.'' Voor de groep die nog enig uitzicht heeft op een legaal verblijf in ons land, wil de kerk wel iets doen. ,,We proberen iemand in de gemeente onder te brengen.''

Verschillende kerken staan achter 'kerkasiel', waarbij gewraakte vluchtverhalen van de asielzoekers en de risico's die ze zouden lopen in hun land van herkomst, herhaaldelijk aan de bevoegde instanties worden voorgelegd. Krijgt de asielzoeker dan weer nul op rekest, dan wacht alsnog de straat.

Rikkers kent in Amsterdam verschillende opvanghuizen. Ook daar komen asielzoekers steeds vaker voor gesloten deuren te staan.

,,In garages worden matrassen neergelegd, waar mensen dan kunnen slapen. Ook krijgen ze te eten. Helaas wordt dat door sommigen ook uitgebuit. Dan worden de matrassen verkocht,'' zegt Rikkers.

,,Ik ken een man in de Bijlmer die al negen jaar illegaal in Nederland verblijft, zwervend. Zonder inkomen, zonder verzekering, zonder onderdak.''

,,Als je ze laat kiezen tussen illegaliteit of terugkeer, dan kiezen veel mensen toch voor het eerste. Vaak hebben ze al gezworven en weten wat dat betekent.

Een Chinese vrouw met twee kinderen heeft hier een 'moedercursus' gevolgd en doet ergens het huishouden -zwart. Haar kinderen gaan naar school. Deze voorzieningen kent ze niet in China. Voor haar is deze situatie al een hele vooruitgang.''

Hoewel de hulp steeds moeilijker wordt, voelt Rikkers er weinig voor om vluchtelingen te weren. ,,Ik wil laten zien hoe er gesold wordt met deze mensen. Ella Kalsbeek, staatssecretaris van justitie, zei dat de kerken zo het probleem verdoezelen. Maar je laat gewoon geen moeder met baby in de kou staan. Het gebeurt gewoon. Klaar. De vraag is wat je ermee doet. Ik vind wel dat Den Haag van elke illegaal die we helpen, moet weten. Ik zet het telkens op papier en stuur het op.''

'Helpen onder protest' is het enige middel voor de SoW-kerken om de problematiek aan te kaarten bij de overheid. Volgens Mieke Punt, directeur van het diaconaal maatschappelijk aktiveringscentrum in Noord-Holland zou hulp zonder dat protest weinig zin hebben. ,,Als kerken geen signaal afgeven, dan verdoezelen ze schrijnende situaties. Nu ze wel aan de bel trekken, moet dat signaal door Den Haag opgepakt worden. De kerk moet geen stoplap worden voor falend overheidsbeleid.''

De nieuwe vreemdelingenwet maakt de situatie er niet beter op, meent J. van Tilborg, directeur van de stichting Internationaal netwerk van lokale initiatieven voor asielzoekers (Inlia). De wet moet zorgen voor een vlottere afhandeling van asielaanvragen. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten binnen vier weken vertrekken. Hierdoor zal het aantal mensen dat op straat komt te staan met duizenden stijgen, waarschuwt Van Tilborg. ,,Dit is geen voorspelling meer, maar een concrete verwachting. Een humanitaire ramp gaat zich afspelen.''

Zal de kerk dan nog steeds de deuren openen voor de 'vreemdeling', gehoorgevend aan de bijbelse boodschap? Volgens Punt moeten kerken zich goed realiseren waar ze aan beginnen. ,,Je moet niet naïef denken dat je gezellig een vluchteling kunt opvangen. Het kost geld en het is bijzonder zwaar werk. De kerk moet eerst onderzoeken of er voldoende capaciteit voor opvang is. Daarnaast is hulp van welzijnsorganisaties nodig.''

Ook Werkman kent de verhalen over het geleur met illegalen. ,,Een vluchteling woont dan een tijdje hier, dan een tijdje daar. De kerken moeten zich eerst bezinnen op wat ze kunnen.''

Volgens haar is het 'flauwekul' om te denken dat de kerk nog wel duizenden mensen extra kan opvangen. ,,Dat de overheid het zwembad laat overlopen, wil niet zeggen dat de kerk altijd door kan gaan met dweilen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden