Het Zuiden kijkt weer naar het CDA

geloof en stem | Welke rol spelen kerk, sjoel en moskee in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen? Trouw zoekt het uit in een korte serie. Vandaag de laatste aflevering: de rooms-katholieke stem.

Er zijn op deze zondagochtend nog maar weinig mensen op straat in Laar, een kerkdorp ten noorden van Weert. Een enkeling laat zijn hond uit tussen de ruim aangelegde, vrijstaande huizen. Hier en daar hangen verkiezingsaffiches zoals voor de plaatselijke kandidaat Hendrik Stals die op de 49ste plek op de CDA-lijst staat en voor Rens Raemakers, nummer 17 op de lijst van D66. Ook hij komt hier uit de buurt.

Het enige verkeer dat er is, beweegt zich richting de Hiëronymus en Antoniuskerk die aan de rand van het dorp ligt. In de sacristie loopt iedereen in en uit. Koster Lies zorgt voor koffie en pastoor Paul Tervoort rookt buiten nog even een sigaretje. Als de koordirigente zich meldt, vraagt hij hoe het met haar gezondheid is. "Afwachten, mijnheer pastoor", antwoordt ze. "We denken aan je, dat weet je hè", zegt de pastoor.

Echt vol is het die ochtend niet in de kerk. De voorste banken blijven leeg. Pastoor Tervoort preekt over de Vastentijd die net begonnen is. Zou het niet eens goed zijn om de mobiele telefoon in de aanloop naar Pasen eens wat vaker weg te leggen? Over de Tweede Kamerverkiezingen rept hij met geen woord. "Als de mensen goed naar mijn preken luisteren, weten ze heel goed waar ik sta", zal hij later zeggen.

De brief die de Nederlandse bisschoppen onlangs schreven naar aanleiding van de verkiezingen en waarin ze de gelovigen opriepen om gebruik te maken van hun stemrecht blijft onbesproken. 'Bestudeer de voorstellen goed, bid en kies volgens je geweten', schrijft de kerkleiding. Let op de beschermwaardigheid van het leven, maar ook op zaken als het klimaat en een warm welkom voor vluchtelingen, is de boodschap.

Maar in Laar heeft niemand van de brief gehoord. Ook Harrie Houtappels heeft 'm nog niet gelezen, zegt hij als hij met de fiets in de hand op het punt staat naar huis te gaan. Toch is zijn geloof wel belangrijk bij het bepalen op wie hij gaat stemmen. Een partij als de PVV valt dan meteen af. Harrie kent wel mensen die op de partij van Wilders gaan stemmen. "Ik probeer ze over te halen dat niet te doen." Maar ook D66 valt voor hem af. D66 wil het voor ouderen mogelijk maken dat als ze hun leven voltooid achten dit kunnen beëindigen. "Dat vind ik zeer ernstig", zegt Houtappels. Zelf is hij er wel uit wat hij morgen gaat doen. "Ik ga CDA stemmen. Ik vind dat Buma het goed doet, al gaat hij met dat voorstel om het Wilhelmus staande te gaan zingen wel iets te ver.'

Hegemonie

Ooit lag Laar in CDA-land. In de kaartjes die na de verkiezingen in de kranten verschenen, kleurde het daar telkens weer groen, samen met de rest van Limburg en Noord-Brabant. Maar bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 kwam aan die hegemonie een einde: de PVV haalde de christen-democraten in. En ook het daarop volgende jaar, bij de Provinciale Statenverkiezingen, liet de partij van Geert Wilders in Limburg het CDA achter zich.

"Als gelovige is voor mij de C niet leidend. Ik kijk wat er in het programma staat", zegt pastoor Tervoort aan de tafel in de sacristie waar hij met een aantal parochianen na de mis koffie drinkt. "Ik heb een collega hier in de buurt, die is lid van de ChristenUnie. Dat steekt hij niet onder stoelen en banken. Ik heb er ook wel eens op gestemd in het verleden. Het CDA staat naast de agrariërs, dat vind ik goed, maar als ik kijk naar het standpunt over vluchtelingen, daar zit weinig christelijks meer in."

Aan tafel zit ook Pierre Sijben, gemeenteraadslid voor het CDA in Weert. "Ik draai het om. We zijn een democratisch land. Partijen willen hun best doen hun idealen te verwezenlijken. Maar ze laten zich ook leiden door hun kiezers. De kiezers bepalen. En omdat kiezers een opvatting hebben over vluchtelingen en asielzoekers, werkt dat door bij het CDA." Met die verklaring kan de pastoor wel leven: "Ik keur het niet goed, maar ik heb er wel begrip voor."

Er wordt nog een rondje koffie ingeschonken. De bus Completa gaat rond. Het gesprek komt op de beschermwaardigheid van het leven. Voor de bisschoppen in hun brief een belangrijk punt. Wat betreft de discussie over actieve levensbeëindiging bij ouderen die levensmoe zijn, vinden ook de mannen in de sacristie van Laar dat het voorstel van D66 veel te ver gaat. Pastoor Tervoort: "Mensen hebben niet door dat er in de Tweede Kamer een onvoorstelbaar antichristelijke sfeer hangt. Neem nou de zondagssluiting. En dat er nu al wordt gesproken over de vraag of actieve levensbeëindiging bij die groep mensen niet moet worden toegestaan op alle leeftijden. Ik vind dat kwalijk. In die zin ben ik blij dat het CDA tenminste hierin met SGP en ChristenUnie optrekt." De anderen knikken instemmend.

Pragmatisch

Volgens Harm Schilder, de pastoor uit Tilburg die met zijn buurtgenoten in de clinch lag over het vroege luiden van de kerkklokken, stemmen heel wat 'principiële katholieken' op de SGP, vanwege het ferme anti-abortusstandpunt van de partij. Pastoor Tervoort glimlacht. "Ik vraag me wel eens af of pastoor Schilder nog wel te redden is. Begrijp me goed: de beschermwaardigheid van het leven is buitengewoon belangrijk. Ik keur abortus af, dat moge duidelijk zijn. Maar aan de andere kant ben ik pragmatisch. In Nederland vallen van alle landen ter wereld de minste doden door illegale abortussen. En ik heb ook nog zoiets: als ik hierover ga spreken jaag ik iedereen de kerk uit. Soms moet je ook als gelovige priester accepteren dat iets een gepasseerd station is."

De koster gaat naar huis. "Dank je wel Lies, ik sluit wel af", zegt de pastoor. En pas dan valt voor het eerst de naam van Geert Wilders. Een Limburger, geboren in Venlo. Via de A67 ben je er in veertig minuten vanuit Laar. Tervoort kent geen parochianen die op de PVV gaan stemmen. "De vraag is natuurlijk of ze dat mij zouden vertellen."

Volgens de pastoor is het 'een waarheid als een koe' dat een christen niet op de partij van Wilders kan stemmen. "Maar ik zal dat nooit in een preek zeggen. Dan heb je minstens een half uur nodig. Dominees hebben die tijd tot hun beschikking, ik niet. Ik wil niet in de oneliners verzeild raken. Maar iedereen die mijn preken goed beluistert kan weten dat het gedachtengoed van Wilders in strijd is met de katholieke leer." Volgens Pierre Sijben moet je Wilders niet alleen beoordelen op zijn antimoslim en anti-Marokkanenstandpunt. "Hij is ook anti-elite en anti-Randstad".

Misschien is dat nog altijd wel de belangrijkste tegenstelling voor de katholieken van Laar. Niet katholiek tegenover protestant, of God tegenover Geert, maar Limburg tegenover de Randstad. Den Haag is vanuit Laar ver weg, een andere wereld. De Randstad dat is 'De Wereld Draait Door', de zwartepietdiscussie, praten over voltooid leven. En de Randstad is vooral D66.

Doop

Nee, hier in Limburg heeft men nog oog voor tradities, katholieke tradities. Nog steeds worden bijna alle kinderen in een dorp als Laar gedoopt, vertelt pastoor Tervoort. "Zelfs jonge stellen die samenwonen zeggen dat ze de katholieke traditie willen doorgeven aan hun kinderen. De kerk is nog voelbaar in de gemeenschap." Pierre Sijben: "Veertig jaar geleden viel het christelijke geluid samen met dat typisch Limburgse. Dat Limburgse bestaat nog. Holland is ver weg, wij zijn een eigen provincie. Dat christelijke is ernaast komen te staan en heeft nu ook minder invloed. Maar misschien valt het nu weer samen door het programma waarmee het CDA de verkiezingen in gaat."

Voor Louis Rademakers geldt dat in ieder geval wel. Na jaren D66 gestemd te hebben, is hij nu overgestapt op het CDA. "Ik vind het goed dat de partij zich profileert in het teruggaan naar de normen en waarden van vroeger. En dat komt voor mij terug in de katholieke traditie die hier in Laar nog sterk aanwezig is."

Het was een goed gesprek, concluderen de heren als ze uit elkaar gaan. De dagen van stemadvies en bisschoppen die hun gelovigen aan een touwtje hadden zijn al lang voorbij. Maar in Laar waar iedereen nog voor elkaar klaarstaat, is met een CDA dat juist de saamhorigheid benadrukt, de katholieke stem misschien toch weer een beetje terug, concluderen ze.

undefined

brief van de bisschoppen

Er waren in Nederland op 31 december 2015 bijna 3,9 miljoen katholieken. Van hen gaat 5 procent regelmatig naar de kerk. Ter gelegenheid van de verkiezingen schreven de bisschoppen een brief waarin ze 'enkele gedachten willen meegeven die voor een verantwoorde omgang met het stemrecht van belang zijn'. In de ogen van de bisschoppen is het belangrijk te kijken of een partij bijdraagt tot het algemeen welzijn. 'Staan zij voor de bescherming van het leven vanaf de bevruchting tot het natuurlijk levenseinde, ondersteunen zij gezinsvorming, mantelzorg, vrijwilligerswerk en de opvang van migranten? Aan de compassie met de armen van deze wereld is niet alleen voldaan door vluchtelingen op te nemen. Welke andere initiatieven staan partijen voor om de solidariteit met de lijdenden gestalte te geven? Staan zij pal voor de godsdienstvrijheid, armoedebestrijding, toegang tot goed onderwijs, kwaliteit van de zorg, correcte omgang met dieren, veiligheid, duurzaamheid en ontwikkelingssamenwerking?'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden