Review

Het Zuiden in Nietzsche zelf

Tien jaar lang was de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche hoogleraar in de klassieke filologie geweest in Bazel, toen hij wegens ziekte zijn leerstoel moest opgeven. Hij verruilde de academische wereld voor een zwervend en eenzaam bestaan. Voor zijn herstel verbleef hij lange perioden in de Zwitserse bergen en het Middellandse Zeegebied, met name in Genua. De verandering in Nietzsches leefwijze en zijn genezing betekenden ook een omslag in zijn denken.

Een van de vruchten van deze nieuwe periode was het boek 'De vrolijke wetenschap' (1882), waaraan de filosofe en literatuurwetenschapper Martine Prange een mooie studie heeft gewijd. Aan de hand van een aantal fragmenten, via de methode van close reading, diept zij enkele hoofdthema's van Nietzsche's boek uit.

Ze laat zien hoe zijn ziekte, genezing en terugkerende gezondheid behalve in lichamelijke ook in geestelijke, filosofische zin moeten worden opgevat. In zijn (later toegevoegde) voorwoord schrijft Nietzsche dat hij werd bevangen door de hoop op gezondheid, de dronkenheid van genezing.

Volgens Prange is 'De vrolijke wetenschap' dan ook een van zijn persoonlijkste boeken, ,,de getuigenis van Nietzsches wederopstanding uit de ellende en zijn poging meer liefde voor en lust aan het leven, zichzelf en de mensheid te voelen''.

Ziekte, genezing en gezondheid komen in het licht te staan van de enorme gebeurtenis die volgens Nietzsche heeft plaatsgevonden, namelijk de 'dood van God'. Ook al is God dood, moraal en wetenschap zijn nog lang niet bevrijd van de christelijke waarden. Nietzsche wil die bevrijding of genezing bevorderen door tegenover het christelijke ideaal van levensverzaking het ideaal te stellen van de volle, blijmoedige levensaanvaarding, gesymboliseerd door de Griekse god Dionysus.

Prange beklemtoont dat hier ook een andere verschuiving plaatsvindt, namelijk die van Noord naar Zuid, van de noordelijke 'bloedarmoede' (belichaamd in de Duitse romantiek) naar de zuidelijke vitaliteit en levenslust. Het christendom overwinnen door de dionysische leer gaat volgens Nietzsche gepaard met ,,het Zuiden in zich herontdekken en een heldere, glanzende, geheimzinnige hemel van het Zuiden over zich heen spannen: de zuidelijke gezondheid en verborgen machtigheid van de ziel opnieuw veroveren''. Of, zoals Prange het bondig samenvat: Nietzsche wil de filosofie 'mediterraniseren'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden