Het zijn de zorgverzekeraars die de lakens uitdelen

Zorgverzekeraars hebben de touwtjes in handen.Beeld ANP XTRA

Het was één van de redenen voor de drie PvdA-senatoren om tegen de versobering van de vrije artsenkeuze te stemmen: zorgverzekeraars hebben al veel macht. Is die te klein, groot genoeg, of misschien al te groot?

Voor een antwoord op die vraag is het goed om terug te gaan naar 2006, toen de marktwerking in de zorg werd ingevoerd. Het idee: verzekeraars kopen scherp en met oog voor kwaliteit zorg in, dat tempert de kostenstijging en dwingt aanbieders de kwaliteit van de zorg te verbeteren.

Anders dan in de tijd van het ziekenfonds zouden de consumenten met hun voeten kunnen stemmen. Als het beleid van de verzekeraar hen niet aanstaat, kunnen ze elk jaar wisselen. Idealiter zou een machtsevenwicht tussen consument, aanbieder en verzekeraars tot goedkopere en betere zorg leiden.

Alles heeft zijn prijs
De zorgpremies zijn de afgelopen drie jaar gedaald. Maar zorgaanbieders hebben daar een prijs voor moeten betalen. Grotere spelers als ziekenhuizen zien zich genoodzaakt om te fuseren, om sterker te staan in onderhandelingen met verzekeraars.

De vier grootste zorgverzekeraars (Achmea, CZ, VGZ en Menzis) verdelen inmiddels negentig procent van de markt. Kleinere aanbieders staan vaak machteloos tegen de reuzen, luidt een veelgehoorde klacht. Krijgen huisartsen tenminste nog minimale vergoedingen, voor fysiotherapeuten en psychologen geldt sinds kort dat zorgverzekeraars vrij kunnen onderhandelen. Vooral in dit segment van zzp'ers en kleine aanbieders wordt geklaagd over de te grote macht van de verzekeraar.

Nu moeten die nog in ieder geval 75 procent van de behandeling bij niet-gecontracteerde aanbieders vergoeden. Daar willen ze vanaf, bijvoorbeeld omdat ze weinig heil zien in therapieën als zwemmen met dolfijnen op Curaçao. Het dinsdag gesneuvelde voorstel voorzag in een polis waar zorg bij niet-gecontracteerde aanbieders helemaal niet vergoed zou worden. Pas dan kan er écht op kwaliteit ingekocht worden, zeggen verzekeraars.

De middelen zijn al aanwezig
Maar volgens Chris Oomen, directeur van de kleine zorgverzekeraar DSW is die extra macht niet nodig. In een open brief aan minister Schippers schreef hij eind mei dat verzekeraars daarvoor de middelen al hebben. "Als zorg niet rechtmatig in rekening is gebracht, bijvoorbeeld omdat gedeclareerde specialistische zorg niet door een medisch specialist is geleverd, hoeven zorgverzekeraars die niet te betalen", schreef hij. Ook bij zorg die niet doelmatig is, bijvoorbeeld zorg waarvoor eigenlijk geen indicatie was, of wanneer sprake was van ongepast gebruik, hoeft volgens Oomen niets vergoed te worden.

Met de macht van de consument, tenslotte, lijkt het tegen te vallen. Er wordt maar weinig met de voeten gestemd. Dit jaar stapte 6,5 procent over naar een andere aanbieder, blijkt uit cijfers van zorginformatiecentrum Vektis. 73 procent deed dat sinds 2006 nog nooit. Zij die wel overstapten, hebben vaak een collectieve zorgpolis. Hun werkgever stapte dan over.

Het zou kunnen dat de overstapbereidheid van consumenten nog verandert als de zorgverzekeraars meer macht krijgen. Maar op dit moment lijken verzekeraars binnen de drie-eenheid verzekeraar-zorgaanbieder-consument de lakens uit te delen.

Persoonsgebonden budget

Door het verwerpen van het wetsvoorstel over de vrije artsenkeuze leken onzekere tijden aan te breken voor mensen die vanaf 1 januari zijn aangewezen op een persoonsgebonden budget (pgb) van hun zorgverzekeraar. Immers, in dat verworpen wetsvoorstel was ook geregeld dat er in de zorgverzekeringswet een pgb zou komen. Dat is nu ook van de baan.

Maar in een brief aan de Tweede Kamer schreef minister Schippers van volksgezondheid gisteren dat er met de zorgverzekeraars en de pgb-belangenorganisatie Per Saldo is afgesproken dat de zorgverzekeraars het persoonsgebonden budget in alle polissen zullen verankeren. Dat is inmiddels gebeurd. De minister gaat ervan uit dat de zorgverzekeraars zich aan de gemaakte afspraken zullen houden, ook al komt van de wettelijke verankering van het pgb in de zorgverzekeringswet nu niets terecht.

Overigens heeft de fractie van GroenLinks in de Tweede Kamer voorgesteld om het pgb-onderdeel van het verworpen wetsvoorstel in een aparte noodwet te regelen. Daarmee is de hele Tweede Kamer het eens op de PVV-fractie na.

Onzeker is wel welk uurtarief mensen met een pgb krijgen voor hun mantelzorgers. Dat zou per 1 januari twintig euro worden, maar op aandringen van Per Saldo stelde staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid dat uit tot 1 mei. Per Saldo is in overleg met de zorgverzekeraars over het uurtarief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden