column

Het wordt een barre winter in het Frankrijk van de gele hesjes

Beeld Nelleke Noordervliet

De gele hesjes hebben iets weg van Occupy. U weet nog wel, die licht anarchistische beweging die in 2011 hun tentjes opsloeg op Wall Street en protesteerde tegen de macht van de financiële markten. Ze hadden geen leiders, ze hadden geen programma, ze hadden vooral onvrede en boosheid. Na een aantal weken verliep hun protest. De winter kwam eraan, tentjes werden opgeruimd, de rest zouden ze wel van huis uit doen.

De gele hesjes willen ook niet worden geassocieerd met een politieke partij, hoe sterk Le Pen op rechts en Mélenchon op links zich ook proberen meester te maken van de beweging.

De rellen op de Champs Elysées deden denken aan de barricades op de Boulevard Saint-Michel in mei 1968. De sfeer in de stad was net zo gespannen. Overal de blauwe bussen van de ME. Traangas. Waterkanon. Maar de brede volksbeweging (meer dan 70 procent van de Fransen steunt de gilets jaunes) doet eerder denken aan de onvrede die leidde tot de Franse Revolutie. Die ontstond niet uit het niets maar uit een lange aanloop van misoogsten, tekorten, maatregelen, protesten, machteloosheid, honger. Begin 1789 mochten de verschillende standen aan koning Lodewijk XVI hun grieven en wensen bekendmaken.

Met name de Derde Stand, vergelijkbaar met de huidige onder- en middenklasse, pakte uit met bezwaren tegen belastingen en onvoldoende representatie in parlement. De crisis bleek onbeheersbaar en escaleerde. Een golf van geweld rolde door de straten van Parijs. Nieuwe leiders maakten zich meester van de staat. Frankrijk werd een slagveld, koppen rolden. Wie had wat moeten zeggen of doen om het tij te keren? Niemand weet het. De revolutie heeft zijn eigen logica.

Koninklijke arrogantie

Wordt het weer zo erg? Zijn de grieven even diep? Zijn de instituties net zo vermolmd? Wordt deze president, die van het begin af aan een soort eenzame monarchale grandeur tentoonspreidde en een koninklijke arrogantie aan de dag legde, het slachtoffer van de woedende menigte? Veel leuzen, met dikke viltstiften op grote stukken verpakkingskarton geschreven, eisen zijn aftreden of erger.

In zijn toespraak op 10 december vanachter zijn bureau, waarop een gouden inktstel met kraaiende haan stond, en tegen de achtergrond van de Franse en de Europese vlag, probeerde Macron de geest in de fles te krijgen met geld en fraaie voornemens, zoals de edelen vanuit hun koets munten naar de massa wierpen. Diep menselijk klonk het niet. De man heeft wel ambitie maar geen hart.

Veel woede is terug te voeren op de eeuwenoude tegenstelling tussen kapitaal en arbeid. Tegenover de landheren in de Middeleeuwen, de aristocratie en de regenten in de vroegmoderne tijd, de multinationals en de banken in de moderne tijd staan de pachters, horigen en lijfeigenen, de burgerij en het klootjesvolk, de lonentrekkers uit de lagere klasse. Afhankelijk van elkaar, tot elkaar veroordeeld, soms in redelijke harmonie werkend aan een gezamenlijke toekomst, maar op gezette tijden zo ver uit elkaar gedreven, dat de kloof te diep wordt.

De staat moet een verbinding vormen tussen kapitaal en arbeid. De staat moet beschermen en faciliteren, onrecht bestrijden, lasten en lusten rechtvaardig verdelen. De politiek is dienstbaar aan het ideaal van herverdelende rechtvaardigheid. Dat wordt onder andere gedaan via belastingen. Vervelend, maar aanvaardbaar wanneer het betalen van belasting daadwerkelijk de kwaliteit van leven verhoogt en rechtvaardigheid bevordert. Is de infrastructuur in orde, is er goede zorg, goed onderwijs, zijn er gelijke kansen, is er gelijke behandeling, wordt er verantwoording afgelegd over besteding, wordt er efficiënt gewerkt. Op ieder punt kan het misgaan. Ik ben een gewone, ouderwetse sociaal-democraat, en ik zie dat het goed misgaat sinds het neo-liberalisme mode werd.

In ons egalitaire Nederland misschien niet zo duidelijk als in Frankrijk, waar de belastingdruk hoog en oneerlijk verdeeld is en waar het politieke establishment wel heel ver af staat van de kleine krabbelaar in de provincie. Het wordt een barre winter in Frankrijk. 

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft tweewekelijks haar visie op de actualiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden