Het 'wonder Aruba' kost te veel geld

Tweede Kamerlid Hachchi hekelt 'prestigestrijd': Minister Plasterk zet zijn hakken in het zand

Het 'wonder Aruba'. Zo omschrijft journalist René Zwart van het Antilliaans Dagblad de ontwikkeling die het Caribische eiland de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. In zijn boek 'Visie, passie en lef' roemt hij het werk van de Arubaanse minister-president Mike Eman.

Zwart somt op: sinds het aantreden van Eman worden achterstandswijken in hoog tempo opgeknapt. De koopkracht groeit. Steeds meer Nederlandse investeerders staan voor de deur, omdat Aruba een springplank naar Zuid-Amerika is. Het toerisme groeit weer.

Dat wonder heeft een donkere schaduwkant. Aruba geeft te veel geld uit. Het grootste probleem is de oplopende staatsschuld, die richting de 80 procent gaat. Minister Ronald Plasterk (PvdA, koninkrijksrelaties) noemt de situatie 'onhoudbaar'.

Het kabinet schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat er 'al enkele jaren' zorgen leven over de Arubaanse overheidsfinanciën. De staatsschuld 'kan snel onbeheersbaar worden'. Volgens Plasterk en premier Rutte beschikt het eiland niet over 'een betrouwbare meerjarenbegroting'. Ingrijpen is dus nodig, vindt Nederland. Want wanneer Aruba in grote financiële problemen raakt, kan het koninkrijk (lees: Nederland) voor de schade opdraaien.

Den Haag wil dat onafhankelijke deskundigen de begroting en de meerjarenraming van Aruba controleren. Daarna mag de gouverneur pas zijn handtekening eronder zetten.

Premier Eman vindt dat Den Haag een obsessie heeft voor cijfers. "Wij vechten ons op onze eigen manier uit de crisis. Je kunt de economie kapot bezuinigen, zoals in Nederland gebeurt. Aruba investeert liever in mensen." Dat heeft succes, volgens Eman. De werkloosheid daalt en de economie groeit.

Onder druk heeft Aruba begin deze maand toch ingestemd met een onderzoek naar het begrotingsbeleid. Daarna ontstond de crisis. Volgens Plasterk was voor iedereen duidelijk dat het College Financieel Toezicht (CFT) deze klus zou klaren. Aruba bestrijdt dit. Eman dacht dat hij zelf deskundigen mocht aandragen.

In het door Nederland verspreide persbericht hierover, wordt het CFT niet genoemd. "Daar hadden we ook nooit mee ingestemd", vertelt Eman. De twee andere autonome landen binnen het koninkrijk, St. Maarten en Curacao, staan op dit moment onder curatele van deze organisatie. Aruba wil, als land dat nooit zijn hand heeft opgehouden bij Nederland, niet dezelfde behandeling.

Het werd Eman vorige week duidelijk, zegt hij, dat het onderzoek toch door CFT zal worden verricht. Daarop trok hij zijn medewerking in. De rijksministerraad greep vrijdag hard in. Het onderzoek wordt Aruba opgelegd en de gouverneur mag de begroting van 2014 niet goedkeuren. Nog diezelfde dag begon premier Mike Ema n aan zijn hongerstaking.

D66-Tweede Kamerlid Wassila Hachchi ziet een 'prestigestrijd'. "Ik zie geen enkele bijdrage van Plasterk om tot een oplossing te komen. Hij zet zijn hakken in het zand. Plasterk is minister van koninkrijksrelaties. Maar het werkt bepaalt niet aan goede relaties."

D66 en CDA willen nu dat de Raad van State, als 'onafhankelijke derde partij', snel onderzoek doet naar het conflict. Hachchi en CDA'er Madeleine van Toorenburg betwijfelen of de rijksministerraad rechtmatig heeft gehandeld. "Die onduidelijkheid moet worden weggenomen", zegt Hachchi. Dan is volgens haar de hongerstaking ook niet meer nodig.

OPINIE 17 Commentaar

Fors tekort? Het is maar hoe je het bekijkt.

Aruba kijkt dit jaar aan tegen een overheidsschuld van 75 procent van het bruto nationaal product (bnp) en een financieringstekort van 6 procent van het bnp. Hoe erg dat is, blijkt een kwestie van perspectief.

Minister Plasterk meent dat het eiland gevaarlijk hard op een onhoudbare schuld afstoomt. Hij verwijst naar een rapport van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) uit 2013. Het IMF wijst op de kwetsbaarheid van het eiland. Ruim 80 procent van de economie drijft op toerisme, dat een stevige knauw kreeg toen de financiële crisis uitbrak. En het Amerikaanse Valero sloot in 2012 ook nog eens de olieraffinaderij op het eiland. Gevolg: 'een diepere recessie dan in de meeste Caraïbische landen'.

Aruba moet tonen hoe het op termijn boven wil komen, zegt de minister, want het eiland dendert al jaren de verkeerde kant op: de huidige staatsschuld is een verdrievoudiging ten opzichte van 1993 en ruim vijftig procent groter dan in 2009.

Maar we doen al lang wat, zegt de Arubaanse regering. De pensioenleeftijd gaat in tien jaar tijd van 60 naar 65. Ratingbureau Standard & Poor's waardeert dat, meldt Aruba in een persbericht. S&P's kwalificeert Aruba als 'stabiel'; het streept de 'recente achteruitgang' in de financiën weg tegen de verwachting dat de overheid doeltreffende maatregelen neemt.

Wat als de gouverneur niet tekent?

De gouverneur van Aruba, Fredis Refunjol, 'laat zich op dit moment informeren over de deugdelijkheid van de begroting alvorens te besluiten over het tekenen ervan', schrijft minister Plasterk aan de Tweede Kamer. Wat gebeurt er als Refunjol niet tekent?

Volgens minister-president Mike Eman leidt dat 'er direct toe dat de Arubaanse overheid niet aan haar financiële verplichtingen kan voldoen met alle gevolgen van dien voor burgers en bedrijven en de (internationale) reputatie van het land'. Eman stelt dat Aruba bij gebrek aan een goedgekeurde landsbegroting 'binnenkort geen betalingen meer (kan) verrichten, ook geen salarissen en uitkeringen'.

Onzin, zegt Plasterk. Voor lopende uitgaven als salarissen en uitkeringen kan Aruba zonder ondertekening geld lenen, zij het soms alleen als de Rijksministerraad akkoord gaat. Desgevraagd meldt het kabinet van de gevolmachtigde minister van Aruba in Den Haag dat met een handtekening de regering geld kan uitgeven conform de begroting. Ze kan ook een obligatie uitschrijven ter dekking van het tekort. "Zonder leningen zal Aruba op een gegeven moment in cash flow-problemen komen." Al zegt het kabinet erbij dat voor leningen ook mét een goedgekeurde begroting altijd permissie van de Rijksministerraad nodig is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden