Het wijnjaar is op z'n retour

Examenjaren zijn net wijnjaren. De ene keer heb je een goede oogst, de andere keer een slechte. Het is maar net wat voor leerlingen je in de klas hebt.

Zo luidt een populaire gedachtengang in het onderwijs. En dat is niet verbazingwekkend: uit het jaarlijkse Schoolprestatieonderzoek blijkt steeds weer dat scholen die er het ene jaar uitkomen als beste van Nederland, het volgende jaar alweer uit het lijstje verdwenen zijn. En zo gaat het ook met de slechtst scorende scholen.

Neem de lijst van 2003. In het rijtje van tien best presterende scholen zitten maar drie oude bekenden van vorig jaar: het gymnasium van de Trevianum scholengroep in Sittard, de havo-afdeling van het Almere College in Dronten en het vmbo-bk van het Wellant College in Rijnsburg. En onder de 23 scholen met een dubbele min bevinden zich slechts twee scholen die vorig jaar ook al de twijfelachtige eer hadden als slechtst presterend uit de bus te komen: het HSVO in Den Haag en het TVO Alexander College in Rotterdam, beide vmbo-bk afdelingen.

Toch is de conclusie dat examenjaren net wijnjaren zijn moeilijk te trekken op basis van de inspectieoordelen. Want de inspectie legt de scholen elk jaar langs een nieuwe lat: de helft van de scholen krijgt de beoordeling 'gemiddeld', twintig procent krijgt 'goed', nog eens twintig procent krijgt 'slecht' en de beoordelingen 'zeer goed' en 'zeer slecht' wordt toebedeeld aan elk vijf procent van de scholen. Dus in theorie kan de school die in jaar 1 gemiddeld scoort, in jaar 2 met goed worden gewaardeerd, terwijl de prestaties van de school hetzelfde zijn gebleven.

Om de prestaties van afzonderlijke scholen van jaar tot jaar naast elkaar te kunnen leggen, heeft Trouw in 2001 de beoordeling 'totaal rendement' ingevoerd in de lijsten. Anders dan bij de beoordeling van de inspectie wordt in deze beoordeling geen rekening gehouden met het aantal achterstandsleerlingen op een school. Daardoor kunnen de scholen steeds volgens dezelfde normen worden getoetst.

En wat blijkt? Van de scholen heeft 48 procent hetzelfde rendement behaald als vorig jaar. Zo'n 23 procent ging een stap vooruit, bij voorbeeld van gemiddeld naar plus. Een evengroot percentage deed één stap achteruit. Dat betekent dat 96 procent van de scholen eigenlijk redelijk stabiel scoort: één stap verschil is niet zoveel, en het zal deels om grensgevallen gaan.

Het valt dus wel mee met die wijnjaren. Maar hoe zit dan op die vier procent scholen die twee of meer stappen voor of achteruit zijn gegaan ten opzichte van vorig jaar? Het meest extreem zijn de tuimelingen of sprints van drie stappen: die maakte één procent van de scholen mee. De havo van de Christelijke Scholengemeenschap Willem de Zwijger in Schoonhoven bij voorbeeld, dook van een dubbele plus vorig jaar naar een min dit jaar. Een slecht wijnjaar? ,,We hadden een probleem in havo-3, met veel zittenblijvers'', zegt afdelingshoofd B. de Jong. ,,En dat werkt door in de resultaten. Waarschijnlijk zijn we te coulant geweest, hebben we teveel zwakkere leerlingen in havo-3 geplaatst omdat we ze een kans wilden geven.''

De vmbo-gt afdeling van het Greijdanus College in Enschede sprintte van een totaal rendement 'min' naar een dubbele plus. Een goed wijnjaar? ,,Nee, dat is te gemakkelijk'', zegt L. van den Dool, locatiedirecteur van het Greijdanus College. ,,Vroeger, toen we nog slechte resultaten hadden, zeiden we wel steeds tegen elkaar: we hebben moeilijke leerlingen. Maar op een gegeven moment kregen we tijdens een inspectiebezoek te horen dat het allemaal wel beter kon. Na een eerste ontkenningsfase, moesten we de inspecteur gelijk geven. Het zat in kleine dingen: afspraken nakomen, de lestijd goed gebruiken, vakmanschap zeg maar. We hebben er hard aan getrokken, en nu is het tijd om te oogsten.''

De wijnjarengedachte is op zijn retour, in ieder geval bij deze twee scholen. Misschien sijpelt het wetenschappelijk onderzoek door, dat aantoont waarom sommige scholen jaar op jaar goed presteren: goed onderwijs is een kwestie van management.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden