Het werkt niet, maar helpt wel

Helpt gemberthee tegen kiespijn? En kippensoep tegen verkoudheid? Volgens Grootmoeder wel. De farmacoloog heeft zijn bedenkingen.

Een sapje, soepje, smeerseltje of kopje thee, liefst getrokken uit kruiden: gezondheidsjournalist Stan van Eck verzamelde jarenlang recepten voor huismiddeltjes tegen kleine kwalen. Eerst op zijn Facebookpagina 'Grootmoeders tips', die binnen een jaar ruim 32000 volgers (vooral vrouwen) kreeg. En nu is er een boek met dezelfde titel, vol huis-, tuin- en keukenoplossingen voor wie zich niet lekker voelt.

De belangstelling voor huismiddeltjes wijst op een hang naar nostalgie, aldus Van Eck, die ruim dertig jaar schreef over de reguliere geneeskunde, operatietechnieken en medicijnen. "Mensen hebben het gevoel dat we doorgeslagen zijn. Op het gebied van gezondheid leggen we ons lot in handen van farmaceuten en dokters. We slikken medicijnen waarvan de werking niet altijd bewezen is."

Zelf raakte hij tijdens wandelingen in de Zwitserse Alpen in de ban van geneeskrachtige kruiden. "Ik trok 25 jaar geleden met een gids de bergen in. Om de paar meter stonden we stil bij een plantje waar hij veel moois over wist te vertellen. Dat zette mij aan het denken: kan de natuur zoveel voor ons betekenen? En hoe kan het dat we daar zover vanaf zijn?"

Zijn 'Grootmoeders tips' zijn geen oproep om de dokter te negeren, benadrukt hij. Zelf heeft hij ze niet allemaal uitgeprobeerd, maar als journalist met wetenschappelijke interesse keek hij wel naar een serieuze onderbouwing. Hij gelooft ook echt dat ze werken. Dat geloof deelt Adam Cohen niet, de hoogleraar klinische farmacologie in Leiden aan wie we vijf tips uit Van Ecks boek voorlegden. De meeste huismiddeltjes doen volgens Cohen niks. "Maar dat geldt net zo goed voor de meeste smeerseltjes, pillen en drankjes die bij de drogist en apotheek liggen, die het onmogelijke claimen en waar we ontzettend veel geld voor betalen. De effectiviteit van die producten is evenmin bewezen."

Veel mensen weten dat wel, toch kopen ze die dure crème tegen aambeien of gaan ze aan een sappenkuur om zichzelf van binnen te reinigen. Cohen: "Omdat wij mensen graag iets willen doen tegen de klachten, al gaan die meestal ook gewoon vanzelf over. Dan is het fijner om grootmoeders tips te volgen. Het is leuk om te doen en meestal is het ook verzachtend en lekker. Zolang ze maar de grens van geneeskunde niet passeren."

Tip 1

Verkouden? Eet kippensoep!

Het boek: "Het recept van grootmoeder gaat, zo lang zij zich kan herinneren, rond in haar familie. Overigens heeft de University of Nebraska aangetoond waarom kippensoep werkt bij verkoudheid. In de soep komt carnosine voor. Deze stof helpt ons immuunsysteem."

Cohen: "Er bestaat helemaal geen stof die ons immuunsysteem helpt. Als die er was, dan hadden we geen tips nodig. Hier worden huismiddeltjes wetenschappelijk gemaakt en dan kom je in de onzin terecht. Kippensoep is lekker als je ziek bent, omdat hij licht verteerbaar is en warm. Er zitten eiwitten in, zout en water. Niet-eten is heel slecht. Iets eten wat je maag kan verdragen is prima. Bovendien is het gewoon lekker om verzorgd te worden als je ziek bent."

Tip 2

Zeelucht bij bronchitis

Het boek: "De behandeling van bronchitis hoort thuis bij een arts. Wel kunnen daarnaast huismiddelen succesvol worden ingezet. Zeelucht zorgt voor verbetering van chronische aandoeningen aan de luchtwegen. Het zout in de zeelucht lost het slijm in de luchtwegen op. Ook zitten er aan zee weinig allergenen in de lucht."

Cohen: "Prima advies. Veel irritaties aan de luchtwegen ontstaan door de droge lucht van de centrale verwarming. Naar buiten gaan, of het nu aan zee is of niet, zorgt ervoor dat je gaat snotteren. Dat maakt de boel lekker los."

Tip 3

Aardappelsap bij obstipatie

Het boek: "Aardappelsap reinigt de darmen. Aardappelsap maak je door aardappelen te raspen of in een sapcentrifuge te doen. Meng één deel aardappelsap met één deel water. Drink alleen versgeperst sap en doe dit niet langer dan zes weken achtereen."

Cohen: "Dat sappen en ontslakkingskuren een reinigende werking zouden hebben is echt onzin en berust op moderne hypes. De vele bacteriën in onze darmen zijn juist goed voor ons. Die moeten we niet willen wegspoelen. Regelmatig en gebalanceerd eten is beter dan een reinigingskuur met sappen."

Tip 4

Moederkruid bij migraine

Het boek: "De naam geeft het al aan: moederkruid is echt een geneeskrachtige plant voor vrouwen. In de volksgeneeskunde wordt het ingezet bij migraine en slaapstoornissen. Gaat jouw menstruatie gepaard met krampen? Drink dan twee keer per dag een half kopje moederkruidthee. Ondanks de naam is moederkruid niet geschikt om tijdens de zwangerschap te gebruiken."

Cohen: "Rond 1880 begonnen mensen stoffen uit planten te halen. Na decennia onderzoek weten we hoe ontzettend weinig van die stofjes nodig is om er geneeskundige kracht uit te halen. De dosering komt heel nauw. Overschrijd je de dosering, dan word je heel ziek. Moederkruid bevat, zoals veel planten, allerlei stoffen, maar van geen enkele is me bekend dat die effect heeft op migraine. Ik vermoed dat een beetje thee weinig problemen geeft, maar ik zou het daarbij houden en er niet teveel van verwachten, ondanks de mooie naam."

Tip 5

Gemberthee tegen kiespijn

Het boek: "Een van de kruiden die grootmoeder altijd in huis heeft, is gember. Het is goed voor bijna alles en het helpt tegen kiespijn."

Cohen: "Als kiespijn niet vanzelf overgaat, dan is een bezoek aan de tandarts het enige dat werkt. Maar een kop gemberthee als troost na tandartsbezoek kan natuurlijk geen kwaad. Bewezen is de werking niet. Net zo min als de bewering dat het eten van pompoenen ons immuunsysteem zou versterken. We weten nog helemaal niet hoe we dat moeten doen."

Met geneeskunde hebben grootmoederstips niets te maken en dat moet ook zo blijven, zegt Cohen. "Het is toch ook niet nodig om te bewijzen dat moederliefde goed is voor een kind. Grootmoederliefde, in dit geval."

Is Stan van Eck geschrokken van Cohens commentaar? Nou nee: "Daar is hij farmocoloog voor." Grootmoeder laat zich er niet door uit het veld slaan.

Gemberthee: goed voor bijna alles?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden