Het werd tijd dat Jago zich wit ging schminken

De operawereld – een blanke ’uitvinding’ – kent een paar ’zwarte’ operarollen. Otello en Aida van Verdi bijvoorbeeld, de slaaf Monostatos in Mozarts ’Die Zauberflöte’, de hele cast van Gershwins ’Porgy and Bess’. En hoewel het voor die laatste opera nooit een probleem is geweest om die ook daadwerkelijk met zwarte zangers te bezetten (het idee van een blanke Porgy lijkt overigens absurd), is het voor Otello, Aida en Monostatos gebruikelijk om een blanke zanger gewoonweg zwart te schminken – een soort zingende Zwarte Piet. Zo was het bij de première van die opera’s, toen er nog geen zwarte zangers waren, en zo is het vaak nog steeds.

Mozart laat Monostatos teksten zingen als ’weil ein Schwarzer hüßlich ist’ en ’weiß ist schön’. In een steeds multicultureler wordende (opera)wereld met steeds meer vernieuwende, tegendraadse regisseurs, kunnen die woorden in een heel apart licht komen te staan. Hoe moet deze Monostatos het ariaatje over zijn wens naar een witte Pamina zingen als deze door een zwarte zangeres gespeeld wordt?

Wat als oppergod Wotan in ’Der Ring des Nibelungen’ gezongen wordt door een zwarte bas-bariton? Komt Wagners tegenstelling tussen de dwerg Alberich (in het werk ook ’Schwarz-Alberich’ genoemd) en Wotan (ook bekend als ’Licht-Alberich’) daarmee in gevaar? Zal een regisseur zijn concept daarop aanpassen? Er een draai aan geven?

Er is veel te doen (geweest) over zwarte zangers in de opera. Nog steeds blijkt tijdens interviews dat zwarte zangers vinden dat ze veel beter moeten zijn dan hun blanke collega’s om een bepaalde rol aangeboden te krijgen. Marian Anderson was in 1955 de eerste gekleurde zangeres die door de Metropolitan Opera in New York geëngageerd werd. Ze mocht in Verdi’s ’Un ballo in maschera’ de rol van Ulrica zingen, de toverkol die aan zwarte magie doet – tekenend. Maar Anderson werd een voorbeeld voor velen. Voor Leontyne Price bijvoorbeeld, de eerste echte zwarte diva! Die weigerde overigens in New York haar debuut te maken als Aida, omdat ze dat te veel voor de hand vond liggen. Positieve discriminatie.

In al die jaren hebben we nog nooit een zwarte heldentenor gehad die de rol van Otello aankon. Maar daar komt nu verandering in. Bij Birmingham Opera zal volgende maand de allereerste zwarte Otello op de bühne staan. Ronald Samm, in Trinidad geboren, schrijft dat historische feit op zijn naam.

Nu wordt voor het eerst zonder zwarte schmink voelbaar hoe ’apart’ deze Otello in de Venetiaanse gemeenschap is. In de rol van Jago is ook een zwarte zanger gecast. De regisseur wilde dat hij wit geschminkt wordt. Het affiche met Jago’s kop ziet er luguber uit. Een prachtige omkering van een clichébeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden