'Het was zo'n verdraaid goed plan' Architect Pi de Bruijn hoopt toch nog iets voor de Rijksdag te kunnen doen

AMSTERDAM - De kater is groot voor Pi de Bruijn. Drie weken geleden lichtte hij in Berlijn zijn nieuwe plan voor de verbouwing van de Berlijnse Rijksdag tot parlementsgebouw nog toe voor een zeer enthousiaste adviescommissie. Begin deze week raakte echter officieus bekend dat niet zijn ontwerp, maar dat van de Britse architect Norman Foster is gekozen.

Een telefoontje van een Duitse ambtenaar was alles wat De Bruijn zelf over het besluit te horen kreeg. Bij navraag bleek Santiago Calatrava - de Spaanse architect die samen met hem en Foster in februari de eerste prijs won in de ontwerpwedstrijd voor de verbouwing van de Rijksdag - een vergelijkbaar bericht ontvangen te hebben.

Echt officieel is de keuze voor Foster nog niet, het gaat nog om een advies; het bindende besluit volgt pas na de zomer. Het blijft mogelijk dat de fracties in de Duitse Bondsdag bezwaar maken, maar daar wil De Bruijn niet op hopen. Liever kijkt hij even helemaal niet in de vele papieren die met de Rijksdag te maken hebben. “Het is allemaal nogal vers, ja,” zegt hij met een wrang lachje. “Telkens weer denk ik: verdraaid, wat was het een steengoed plan. In zes weken hebben we een heel nieuw ontwerp gemaakt, met een vergelijkbaar hoog niveau als het eerste. Toen de adviescommissie ons bureau De Architekten Cie. bezocht, waren ze dolenthousiast en ook de officiele presentatie werd goed ontvangen. Ik dacht, het gaat te gek, ik had alle reden om een goed gevoel te hebben. Dan is dit toch wel vrij hard.”

Ruim twee maanden geleden kregen de drie prijswinnaars Foster, Calatrava en De Bruijn het verzoek een simpeler versie van hun ontwerp voor de Rijksdag te maken. Het parlement zat - gezien de recente politieke, economische en sociale ontwikkelingen - nogal in zijn maag met het oorspronkelijke jury-advies. Het baldakijn van glas boven de Rijksdag van Foster en de enorme, nieuwe koepel die Calatrava op het gebouw wilde plaatsen, waren veel te duur en De Bruijns plan om een nieuwe, komvormige zittingszaal volledig buiten het bestaande gebouw te plaatsen, doorstond een politieke stemming niet.

Gesteld werd dat het parlement uiterlijk 1998 naar Berlijn verhuist, hoewel een toenemend aantal mensen vindt dat het beter in Bonn kan blijven. De verbouwing van de Rijksdag zal in ieder geval veel bescheidener zijn dan gepland en moet voldoen aan een aantal strikte eisen. Het oude gebouw moet voor minstens negentig procent gehandhaafd blijven en een zittingszaal op de bel-etage krijgen, met de plaats van de voorzitter daarin als vanouds aan de oostkant. Zo mogelijk moeten ook de fractiekamers in het gebouw worden gehuisvest.

Voor De Bruijn was dit een moeilijk verzoek. “We waren erg overtuigd van ons eerste plan; behalve een rationele was het een heel symbolische oplossing. Maar tegenover mijn architectenbureau vond ik het onaanvaardbaar om een herziening te weigeren. Ook de opdracht voor het ontwerpen van een eenvoudiger verbouwing van de Rijksdag is een enorme eer.”

'Saladeschaal'

In zijn nieuwe ontwerp werd de zittingszaal - de 'saladeschaal' die oorspronkelijk voor het Rijksdaggebouw zou komen te staan - iets verkleind en binnen het gebouw ingepast als een eigenwijze, 20ste eeuwse toevoeging. De Bruijn dacht zelfs aan een uitgesproken wandbekleding van keramiek, goud- of zilverkleur. Daarbij ontwikkelde hij een plan om de Rijksdag (“een draak van een gebouw, dat er ijzig en vreselijk verloren bijstaat”) visueel toegankelijker te maken en in te bedden in de omgeving.

In zijn plan wordt het stuk grond tussen de Rijksdag en de vijf meter diep liggende rivier de Spree die er langs kronkelt, een heel stuk afgegraven en ontstaat een parkachtig gebied langs de rivier. De 'ongenaakbare steenklomp' zelf maakte hij op twee manieren opener en meer toegankelijk: voor de parlementariers door voor hen een transparante wandelgang van kogelvrij glas te ontwerpen, waardoor ze zich veilig tussen de Rijksdag en de achterliggende kantoren kunnen bewegen. Voor de Berlijners door in de oudbouw restaurants en publieksruimtes te maken, met als toegangsweg erheen een goed bezonde, licht hellende hellingbaan, zoiets als het glooiende gebied voor het Centre Pompidou in Parijs.

De Bruijn zelf is erg trots op zijn ontwerp. “Het geeft het gebouw prachtige aanknopingspunten met de omgeving. Ik denk dat men erg enthousiast was over mijn plan en dat dit een vreselijke balansbeslissing geweest is. Misschien vonden ze Foster uiteindelijk toch een veiliger keuze. Foster is een internationale jet-set-architect van allure, met een bureau in Hong Kong waar hij met zijn eigen toestel naartoe vliegt. Misschien vonden ze ons kantoor daarbij vergeleken te shabby. Maar dit hadden we aangekund.”

“Van Foster verliezen is echter geen schande. Hij is een steengoede vent en erg slim. Daarbij heb ik er goede hoop op om betrokken te blijven bij dit project. Er zijn allerlei aanwijzingen dat ze ons heel erg zien zitten. Daarbij hebben Calatrava en ik ook de eerste prijs gewonnen, dus ik reken er op dat ze zullen proberen om ons op een elegante manier te behandelen en niet als wegwerpvee. Ik zou het wel heel kaal vinden, wanneer ons bureau niets zou kunnen doen binnen het programma van 100 000 m2 kantoorgebied, dat voor het parlement gepland is. De commissie is daarover in beraad, men blijft erg omzichtig, maar 'sluit het niet uit'.”

“Het mooiste zou zijn wanneer we alledrie een stuk zouden kunnen realiseren, bijvoorbeeld de bijbehorende kantoren of mijn ideeen over de aansluiting bij de rivier. Dan zou de pijn verzacht zijn; tenslotte is dat nog altijd een stuk parlement. Want een opdracht voor een parlementsgebouw blijft emotioneel en psychologisch toch het beste wat je kunt doen. Binnen een democratie is het de tempel van de moderne, geseculariseerde samenleving, de kathedraal van de twintigste eeuw”, aldus Pi de Bruijn die het nieuwe gebouw voor de Tweede Kamer in Den Haag ontwierp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden